Verklaring van Erfrecht, testament en financiële instelling

Op 1 januari 2003 is in Nederland nieuwe erfrechtwetgeving ingegaan. Voor deze wijziging was het Nederlands erfrecht voor het laatst in 1923 gewijzigd. Het belangrijkste verschil is dat onder de huidige wetgeving de verzorgingsgedachte met betrekking tot de langstlevende echtgenoot dan wel geregistreerd partner prevaleert boven het recht van eventuele kinderen op hun legitieme portie. Tevens bestaat er een wettelijk stelsel van erfopvolging dat (deels) opzij kan worden gezet door een testament.

Wettelijk stelsel van erfopvolging

Dit stelsel speelt een rol in het geval er geen testament, de zogenaamde uiterste wilsbeschikking, aanwezig is. Als er geen testament is, dan spreekt de wetgeving over erfopvolging krachtens versterf. Er zijn vier groepen in volgorde van belangrijkheid:

• Groep 1: Echtgeno(o)t(e)/geregistreerd partner en kinderen
• Groep 2: Ouders, broers en zussen
• Groep 3: Grootouders
• Groep 4: Overgrootouders

Een groep komt pas aan bod wanneer er geen erfgenamen in de vorige groep zijn. Wanneer er geen erfgenamen zijn, dan vervalt de erfenis aan de Staat der Nederlanden. De erfgenamen in elke groep hebben evenveel recht op de erfenis.

Erfenis met testament

Of de overledene een testament heeft opgemaakt, is gratis te achterhalen bij het Centraal Testamentregister, Postbus 19398, 2500 CJ DEN HAAG. Zo'n aanvraag moet schriftelijk gebeuren met een akte van overlijden. Bij de gemeente is een afschrift of uittreksel van de overlijdensakte te verkrijgen tegen betaling. Langstlevende testamenten komen het meest voor.

Een van de ouders overlijdt, de andere ouder blijft achter met de kinderen

Wanneer er sprake is van een langstlevende testament, heeft de Hoge Raad bepaald dat de kinderen pas hun recht op hun erfdeel kunnen laten gelden wanneer de langstlevende ouder overlijdt. Sinds 2003 is zo'n langstlevende testament niet per se meer nodig voor echtgenoten en geregistreerd partners. Want sinds 1 januari 2003 geeft de wet automatisch alle bezittingen (en schulden) van de overledene aan de langstlevende. Het erfdeel van de kinderen wordt omgezet in een vordering, die niet direct opeisbaar is. Zo wordt bijvoorbeeld voorkomen dat de langstlevende ouder de woning moet verkopen om de kinderen hun erfdeel uit te betalen. Het is in principe zelfs mogelijk dat de langstlevende ouder het gehele vermogen spendeert. Maar het mag dan niet om een excessief uitgavenpatroon gaan. De kinderen kunnen dan de ouder onder bewind laten stellen met als grond dat de ouder niet meer de juiste vermogensrechtelijke belangen in acht kan nemen. Maar dit is geen sinecure om aan te tonen.

Verklaring van Erfrecht veelal onnodig

Veel banken vragen nog steeds om een Verklaring van Erfrecht wanneer weduwen of weduwnaars de nalatenschap van de overleden partner willen hebben. Dit gebeurt vooral bij grote bedragen. Maar dat is in veel gevallen niet nodig. Zeker wanneer er geen testament is, iets wat eenvoudig is na te gaan, gaat de nalatenschap automatisch naar de achterblijvende partner. Een Verklaring van Erfrecht moet door de notaris worden afgegeven en kost gemiddeld zo'n EUR 400.

Maar dit kost tijd en is in veel gevallen dus weggegooid geld. Want het enige dat de overblijvende partner moet doen, is overtuigend aantonen dat de partner is overleden en dat er sprake was van een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Daarvoor is het voldoende om de eigen identiteit aan te tonen, het overhandigen van een uittrekstel van een overlijdensakte van de partner en laten zien dat er geen testament is opgemaakt. Hierboven is beschreven hoe dat kan worden aangevraagd. Hier komt dus geen notaris aan te pas.

Al sinds 1 januari 2003 vragen veel financiële instellingen onterecht om zo'n Verklaring van Erfrecht. Verschillende malen zijn daar Kamervragen over gesteld. Op 2 juli 2009 bevestigde minister Bos van Financiën dat een Verklaring van Erfrecht in voorgaand geval, de meest voorkomende situatie, onnodig is. Mocht de Nederlandse Vereniging van Banken en haar leden niet meewerken, dan zou hij zich beraden op vervolgstappen.

Ingewikkelde familierelaties

Banken verklaren hun onwil uit de toenemende mobiliteit van mensen. Dat wil zeggen dat mensen steeds vaker naar het buitenland verhuizen, meerdere keren trouwen en kinderen krijgen bij verschillende partners. Daardoor worden familierelaties steeds ingewikkelder. En wanneer er onverhoopt een erfgenaam opduikt waar de bank geen rekening mee heeft gehouden, dan zou de bank aansprakelijk kunnen worden gesteld. Maar ingeval er een langstlevende situatie is zonder testament, dan gaat deze argumentatie niet op.