Basel II, het nieuwe kapitaalakkoord voor banken

Vanaf 1 januari 2008 trad Basel II in werking. Het geeft banken richtlijnen om vast te stellen hoeveel kapitaal zij minimaal opzij moeten zetten, om onverwachte verliezen op te vangen. Er is wel een probleem. Basel II is opgesteld voordat de kredietcrisis in 2007 uitbrak. Binnenkort geldt Basel III.

Basel II

Basel II komt in de plaats van Basel I. Daarin werden voor het eerst een nationale eis gesteld voor het garantievermogen dat banken verplicht moeten aanhouden. Voor elke lening moest er 8% garantievermogen op de balans staan. In Basel II wordt die 8% losgelaten. Het verplichte garantievermogen wordt nu mede afhankelijk van het risico op de lening. En daar zit nu de weeffout: stel dat dat risico niet goed wordt ingeschat. De bekende kredietbeoordelaars Standard & Poors en Moody’s leken bij de hypotheek crisis in de VS ook niet vrijuit te gaan. Waarom zou dat nu beter gaan. Bovendien mogen met Basel II de banken ook gebruik maken van interne waarderingsmodellen. Belangenverstrengeling ligt daarmee op de loer, zo lijkt het.

De pijlers van Basel II

Basel II berust op drie pijlers. Te weten:

• Minimum kapitaal eisen. Het biedt richtlijnen voor de berekening van het minimaal aan te houden kapitaal voor krediet-, markt- en operationele risico’s. Meerdere methodes worden uitgewerkt, waarmee de minimum kapitaal eisen kunnen worden berekend. De toezichthouders moeten hun goedkeuring geven bij het gebruik van interne modellen.
• Solvabiliteit. De tweede pijler geeft richtlijnen ter beoordeling van de solvabiliteit van een bank. Bij de beoordeling wordt gestart met het minimaal benodigd kapitaal uit pijler 1. Dit wordt vervolgens vergeleken met het beschikbare kapitaal van de bank. Pijler 2 geeft de toezichthouders om het kapitaal beheer binnen een bank te beoordelen.
• Marktwerking. Dit is de derde pijler. Het geeft richtlijnen voor de rapportage aan de buitenwereld over de risico’s die een bank loopt en het kapitaal dat een bank heeft om onverwachte verliezen voortvloeiende uit deze risico’s te dekken.

Kritiek topeconomen

Basel II gaat geldt sinds 1 januari 2008. Maar juist nu zwelt de kritiek op Basel II verder aan. Vooral de mogelijkheid die banken wordt geboden om met interne modellen het minimaal benodigde kapitaal zelf te mogen vaststellen.Men mag zelf de risico's wegen. Eerder stelde top econoom Willem Buiter, hoogleraar aan de London School of Economics, al dat de interne waarderingsmodellen van banken niet geschikt zijn voor extern toezicht. Banken hebben er immers alle belang bij om de kapitaal reserves te minimaliseren en het risico op de leningen lager in te schatten.

Basel III

September 2010 werd een akkoord bereikt over het Basel III-pakket. Daar gaat iedereen wat va merken. Banken moeten grotere buffers aanleggen en zo minder risico lopen. De invoering s begint gefaseerd in januari 2013 en twee jaar later moeten ze volledig van kracht zijn. De aanvullende kapitaalbuffer wordt stapsgewijs ingevoerd tussen januari 2016 en januari 2019.

Slot

De hypotheek crisis in de VS en de huidige kredietcrisis in Europa en de VS maken duidelijk dat bij een aantal banken het kapitaalbeheer niet veilig genoeg geregeld is. Basel III moet de situatie verbeteren, maar komt voor een aantal banken waarschijnlijk te laat.