Economie: geld, geldschepping, inflatie

Iemand die over geld beschikt, beschikt over koopkracht. Deze koopkracht is veelal niet beperkt tot het chartale en girale geld, maar men beschikt vaak tevens over middelen die vrij eenvoudig kunnen worden omgezet in chartaal en giraal geld. De monetaire autoriteiten (DNB) hebben onder meer tot taak er voor te zorgen dat de geldhoeveelheid, zo nodig de bedrijvigheid stimuleert. Hiertoe beschikt DNB op grond van de Bankwet en de Wet Toezicht Kredietwezen over een aantal instrumenten.

De liquiditeitenmassa

De liquiditeitenmassa bestaat uit:

1. primaire liquiditeiten
2. secundaire liquiditeiten

Primaire liquiditeiten zijn het chartale en girale geld in handen van niet-geld-scheppende instellingen.

Secundaire liquiditeiten zijn vorderingen op overheid en geldscheppende instellingen in handen van andere houders dan geldscheppende instellingen, die op korte termijn zonder veel kosten en zonder veel koersverlies en masse kunnen worden omgezet in geld of die à pari in betaling kunnen worden gegeven voor het voldoen van lopende belastingaanslagen.

Geldschepping

Geldschepping is iedere handeling waardoor de maatschappelijke geldhoeveelheid toeneemt. Geldscheppende instellingen zijn: de Staat (uitgifte munten, schatkistpapier, verminderen tegoed bij DNB), De Nederlandsche Bank (uitgifte bankbiljetten), banken en giroinstellingen (kredietverlening, omzetting van secundaire in primaire liquiditeiten).

De Nederlandsche Bank (DNB)

Artikel 9 van de Bankwet luidt:
'De Nederlandsche Bank heeft tot taak de waarde van de Nederlandse geldeenheid te reguleren op zodanige wijze als voor 's lands welvaart het meest dienstig is en daarbij die waarde zoveel mogelijk te stabiliseren.
Zij verzorgt de geldomloop in Nederland voor zover die uit bankbiljetten bestaat, vergemakkelijkt het girale geldverkeer in Nederland en bevordert het betalingsverkeer met het buitenland.
Zij oefent toezicht uit op het kredietwezen.'

De Nederlansche Bank heeft een aantal bevoegdheden:

1. monetair toezicht
• de contigenteringsregeling (bank mag maximaal bedrag lenen van DNB)
• de discontopolitiek (DNB bepaalt de rentetarieven waardoor de kredietverlening wordt beïnvloed)
• de open-markt politiek (aan- en verkopen door DNB van overheidspapier en buitenlandse geldsoorten van en aan banken)
• het voorschrijven van kas- en liquiditeitsreserves
• het voorschrijven van kredietplafonds
• kwalitatieve kredietvoorschriften
2. bedrijfseconomisch toezicht
3. structuurtoezicht

De weekstaat van De Nederlandsche Bank

De weekstaat biedt inzicht in:

1. de verandering op de geldmarkt:
• papier in disconto
• voorschotten en beleningen
• bankbiljetten in omloop
• Schatkist
• Banken in Nederland
2. veranderingen in de officiële goud- en deviezenvoorraad, berekend met de volgende posten
• goud
• bijzondere trekkingsrechten in het IMF
• reservepositie in het IMF
• Ecu's
• vorderingen in goud
• buitenlandse betaalmiddelen
• minus saldi buitenlandse geldsoorten

Inflatie

Inflatie is een voortdurende stijging van de kosten van het levensonderhoud. De waarde van het geld daalt. Inflatie wordt vaak gemeten aan de hand van het prijsindexcijfer van de gezinsconsumptie. Dit cijfer geeft de prijsontwikkeling weer van een pakket goederen en diensten dat in een bepaald basisjaar gemiddeld werd gekocht door een werknemersgezin bestaande uit man en vrouw zonder kinderen of met niet-verdienende kinderen, met een gezinsinkomen beneden de loongrens van de verplichte ziekenfondsverzekering.

Verkeersvergelijking van Fischer: MV = PT
Hiermee kan op eenvoudige wijze het verband tussen de geldhoeveelheid en het algemeen prijspeil worden gedemonstreerd.

• M = de maatschappelijke geldhoeveelheid
• V = de omloopsnelheid van het geld
• P = het gemiddeld prijspeil van alle goederen en diensten
• T = het aantal transacties in een periode.

Bij een constante V en een T die de fysieke grenzen heeft bereikt, leidt een toename van M tot een toename van P.

Inflatie-oorzaken

1. demand pull inflatie (bestedingsinflatie) = wanneer de prijzen stijgen omdat de vraag naar goederen en diensten de productiemogelijkheden overtreft.
2. cost push inflatie (kosteninflatie) = wordt veroorzaakt door kostenstijgingen die worden doorberekend in de prijzen van de eindprodukten.
3. monetaire inflatie = wordt veroorzaakt door overmatige geldschepping

Inflatie-gevolgen

• aantasting van de concurrentiepositie t.o.v. het buitenland;
• aantasting van de inkomensverdeling ten laste van de zogenaamde vergeten groepen;
• vermogensoverdracht van schuldeisers naar schuldenaren;
• aantasting van de spaarzin.

Meer over economie is te lezen in mijn special De economische wetenschap - Wat houdt economie in? © 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Geld (Financieel) op 22-09-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Beleggen: economische analyse van aandelen (deel I): Om te kunnen beoordelen of bepaalde aandelen koopwaardig dan wel verkoopwaardig zijn is het analyseren van aandelen noodzakelijk. Er zijn drie methoden: e…
• Inflatie in historisch perspectief: Samen met werkloosheid is inflatie ongetwijfeld een van de belangrijkste sociaal-economische kwalen. Inflatie of stijging van het algemeen prijspeil, gaat gepaard met geld…
• Invloed van rente op beleggen: De geldmarkt rente of “korte rente” wordt bepaald door de ECB (Europese Centrale Bank). De kapitaalmarktrente of “lange rente” wordt bepaald door beleggers en geldvragers. De r…
• Rente verhoogd! Wat kost geld?: Vorige week donderdag heeft de Europese Centrale Bank de basisrente verhoogd met 0,25% naar 4%. Daarmee wordt geld duurder. Wat voor gevolgen heeft dit?
• Wat is het verschil tussen recessie en depressie ?: Sinds de globale economische wereldcrisis van eind oktober 2008 worden we overspoeld met economische termen. Je hoort specialisten praten over dingen als c…