mijn kijk op

Is het Sociale Leenstelsel is wel zo sociaal voor studenten

Is het Sociale Leenstelsel is wel zo sociaal voor studenten Minister Jet Bussemaker presenteerde in de laatste week van mei 2014 heel voldaan het nieuwe sociale leenstelsel voor studenten. Er werd door de toenmalige coalitiepartijen VVD en PvdA een akkoord bereikt met D66 en Groen Links inzake het invoeren van een sociaal leenstelsel. Hierbij wordt de basisbeurs omgezet in een lening. Bussemaker is van mening dat het nieuwe stelsel gunstig en vooral sociaal is voor onze maatschappij. De vraag is voor wie dit leenstelsel dan zo gunstig is.

Het nieuwe leenstelsel

De basisbeurs wordt met ingang van het studiejaar 2015/2016 afgeschaft en studenten moeten geld lenen om de studie te kunnen bekostigen. Er kan geleend worden tot een maximum bedrag van 986 euro per maand. Er dient wel rente te worden betaald over het geleende bedrag en deze rente kan ook tussentijds verhoogd worden. De lening moet worden terugbetaald in 35 jaar. De minimumaflossing bedraagt 1%. Deze terugbetaling begint op het moment dat men méér verdient als het minimumloon. Gaat een student trouwen en is het huwelijk gesloten in gemeenschap van goederen dan is ook de partner aansprakelijk voor het terugbetalen van de lening. De aanvullende beurs die wordt verstrekt voor ouders die gezamenlijk minder dan 46000 euro bruto verdienen zal worden verhoogd van 260 naar 385 euro. Dit bedrag is een gift en hoeft dan ook niet te worden terugbetaald. De O.V. jaarkaart blijft wel geldig voor studenten en wordt verruimd naar studenten van het M.B.O.

Wie is Jet Bussemaker en wat is haar visie?

Jet Bussemaker was de PvdA minister van Onderwijs in het Kabinet Rutte II.Ze werd geboren in 1961, studeerde politicologie en was van november 2012 tot september 2017 minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Bussemaker geeft aan twee doelen te willen bereiken met het leenstelsel te weten:
  • Studenten moeten beter gaan nadenken over hun keuzes en studietempo
  • Wie hoger opgeleid is kan meer verdienen
  • Er kan meer geld vrijgemaakt worden voor de kwaliteit van het onderwijs

De visie van Bussemaker is dat studenten dienen te beseffen dat het een voorrecht is om te mogen studeren.
Al in 2007 werd door minister Plasterk (PvdA) een voorstel gedaan om te komen tot een leenstelsel. Hij wilde hiermee een deel van de lerarensalarissen financieren, maar dit voorstel is toen niet doorgegaan.

Terugblik in de zeventiger jaren

Tot eind zeventiger jaren van de vorige eeuw was de financiering voor een studie gekoppeld aan de kinderbijslag. De ouders kregen voor een studerend kind vanaf 16 jaar dubbele kinderbijslag en voor een uitwonend studerend kind drie maal de kinderbijslag. Wanneer een student afstudeerde dan gebeurde dit vaak in de zomer en dan werd de kinderbijslag uitgekeerd tot 1 oktober. Daarna moest de aankomend werkzoekende zich inschrijven bij het Gewestelijk Arbeidsbureau en kon men een uitkering krijgen via de R.W.W. De verantwoordelijkheid voor de financiering van de studie lag hiermee lange tijd bij de ouders.

Financiering door de ouders

Voor veel ouders was het vanzelfsprekend dat de kosten voor de studerende kinderen betaald werden vanuit deze kinderbijslag en de overige kosten voor hun eigen rekening kwamen. Menigeen wilde de kinderen niet opzadelen met een studieschuld en vaak gingen beide partners dan ook extra werken. Veel studenten probeerden zelf ook om wat bij te verdienen door in de week-enden of 's avonds een werkgever te vinden. Kinderen waren wel afhankelijk van de ouders maar het gaf ook een gezamenlijk doel in het gezin. Ieder voelde zich verantwoordelijk om de eindstreep te halen. Negatief aspect was dat dit tevens de periode was waarin het voor kinderen erg lastig was om het ouderlijk huis te verlaten als er problemen waren. En juist in de zeventiger jaren waren er grote veranderingen in het onderwijs en in de Nederlandse cultuur. Studenten wilden meer vrijheid in de studiekeuze en meer onafhankelijkheid. Organisaties zoals het J.A.C. (Jongeren advies centrum) streden voor de belangen van de studenten. Zij verzorgden soms tegen de wil van de ouders huisvesting voor jongeren en vroegen een uitkering aan via de sociale dienst. Aan de ouders werd dan tegen hun wil door de Sociale dienst een bijdrage opgelegd.

Basisbeurs voor studenten werd ingesteld in 1986

In 1986 werd de basisbeurs ingesteld en kregen studenten zelf een vast bedrag in handen. Hiermee kregen de studenten onafhankelijkheid van de ouders. Tot de leeftijd van 30 jaar kon men gedurende tien jaar gratis de basisbeurs ontvangen onafhankelijk van het inkomen van de ouders. Voor uitwonenden was de studiebeurs hoger dan voor thuiswonende studenten. Nadat de studiebeurs was ingesteld kregen de studenten een rijkdom die voorheen ongekend was. Het studentenleven veranderde in snel tempo. In de grote studentensteden ontstonden studentencafé's die tot in de late uurtjes open bleven.Controle op thuis wonen of samenwonen van studenten was er nauwelijks of niet. In 1991 werd de O.V. studentenkaart ingevoerd maar dit betekende wel een korting van 60 euro op de basisbeurs van iedere student of men gebruik maakte van de kaart of niet. Dit werd door velen direct al als onrechtvaardig ervaren.

Wijziging van de studiebeurs in 1993

De basisbeurs gaf studenten het recht op tien jaar studiefinanciering. Hierin werd verandering aangebracht in 1993. De studiebeurs werd toen gekoppeld aan de duur van de studietijd. Wie langer dan vijf jaar over de studie deed moest geld gaan lenen. Dit betekende voor de studenten een flinke verandering en er moest meer tempo worden gemaakt. Soms werd een extra jaar dan door de ouders betaald, indien mogelijk zodat er niet geleend hoefde te worden.

Verschillende groepen worden de dupe van het leenstelsel

Voor verschillende groepen in de samenleving zal het leenstelsel anders en geheel verschillend uitpakken. Daarbij kunnen we denken aan:
  • Ouders die weinig geld hebben of een uitkering krijgen.
  • Ouders die een hoog inkomen hebben.
  • Ouders die gescheiden zijn en alimentatie betalen.

Mensen die weinig geld hebben of een uitkering krijgen

Deze zullen niet voor de kinderen kunnen betalen. Deze kinderen moeten dan het gehele studiebedrag lenen en moeten dan een heel groot bedrag terugbetalen na het behalen van de studie. Daarom heeft de overheid bedacht dat er dan een aanvullende beurs verstrekt gaat worden en deze is een gift. Deze hoeft dus niet te worden terugbetaald.

Voor ouders die een hoog inkomen hebben
is het betalen van de studie voor de kinderen geen probleem. Deze studenten hoeven zich geen zorgen te maken en blijven niet met een studieschuld zitten na het behalen van diploma.
Maken we nu een rekensom dan zien we dat iemand die een aanvullende studiebeurs ontvangt in totaal 18080 euro als gift krijgt.
Verdienen de ouders méér dan 46000 euro dan krijgt men niks en moet alles geleend worden.

Ouders die gescheiden zijn en alimentatie betalen

Wanneer ouders gescheiden zijn en alimentatie betalen is de situatie weer geheel afhankelijk van het inkomen. Het is voor veel mensen een hele klus om precies te bereken hoe het sociale leenstelsel uitpakt voor beide gescheiden partners. Er dient rekening gehouden te worden met zorgtoeslagen, ziektekostenpremie, alimentatie en eventuele uitkeringen.

Eigen visie op het sociale aspect

Het is triest dat bij deze wijziging van het stelsel weer te weinig rekening gehouden wordt met de middengroepen. Arme mensen worden geholpen, rijke mensen hebben geen problemen. Maar juist de hardwerkende middenklasse die vanaf 2008 al zoveel hogere lasten heeft moeten verwerken is de dupe. Sommige ouders hebben vanaf de geboorte van de kinderen de kinderbijslag al apart gezet om later de studie te kunnen betalen, maar in de economische crisis is dit lang niet voor iedereen mogelijk geweest. Mensen hebben te maken gekregen met hogere kosten voor levensonderhoud en waardedaling van hun woning. Tevens bestaat bij velen onzekerheid over het behoud van hun baan.

Studentenvakbond vindt voorstel niet sociaal

Het is dan ook niet te verwonderen dat de studentenvakbonden in opstand komen tegen deze voorstellen die niet sociaal maar voor grote groepen a- sociaal zullen zijn. De komende jaren is het niet ondenkbaar dat veel studenten ofwel naar het buitenland verdwijnen of niet meer gaan studeren omdat de ouders de kosten niet kunnen dragen. Jonge studenten willen niet opgezadeld willen worden met een torenhoge schuldenlast. En hier zijn goede redenen voor zoals:
  • In een tijd waarin veel meer flexibiliteit in de arbeid is ontstaan kan men niet meer zeker zijn van een vaste aanstelling
  • Er zullen méér periodes van werkloosheid zijn tussen twee verschillende banen
  • Een beginnende academicus verdient niet zoveel dat snel aflossen mogelijk is
  • Jonge mensen willen bouwen aan hun toekomst, samenwonen, een huis kopen en kinderen krijgen. Dat valt niet goed samen met het jaren lang afbetalen van een hoge studieschuld.

Jongeren maken schulden

Tenslotte gaat van deze maatregel een totaal verkeerde boodschap uit. Het devies van de meeste Nederlanders is nog steeds eerst sparen, dan kopen en geen schulden maken. Maar op deze wijze leert de overheid de jongeren dat het maken van schulden een geaccepteerd maatschappelijk verschijnsel is. Je hoort sommige jongeren zeggen dat ze na een eerste begin lekker willen gaan reizen en dan pas verder gaan met de studie. Immers, nu ben je jong en wat later komt dan zien ze dan wel. Veel studenten lenen het maximale bedrag en proberen daar ook wat van te sparen. Maar er zijn ook studenten die het geld uitgeven aan andere zaken naast hun studie.

De gevolgen voor de overheid

De visie van het ministerie van onderwijs is dat studenten als ze zijn afgestudeerd een goede baan kunnen krijgen. Zij krijgen dan ruim de tijd om de schuld af te betalen. Maar de lening is gesloten bij de overheid. De vraag is of de studenten inderdaad een goede baan kunnen krijgen en hoe lang het duurt voor zij hun schuld hebben afbetaald. In oktober 2017 hebben economen berekend dat deze maatregel ook heel ongunstig zal uitpakken voor de overheid. Als de studenten niet in staat blijken om hun schulden af te lossen dan ontstaat er een tekort bij de overheid. Daarmee is het sociale leenstelsel ook ongunstig voor de economie.

Gevolgen voor studenten

In 2018 kan men vaststellen dat het totaal aantal jongeren wat gaat studeren niet is verminderd. Wel is het zo dat bepaalde groepen jongeren aarzelen om een studie te starten. Men kan hierbij denken aan MBO studenten die minder vaak doorstromen als de ouders financieel niet kunnen helpen. Zij zijn bang om voor de rest van hun leven met een studieschuld opgezadeld te blijven zitten. Afgestudeerden krijgen 35 jaar de tijd om hun studieschuld af te lossen. Ook het verkrijgen van een hypotheek kan problemen geven als er nog een studieschuld open staat. De studentenvakbond pleit voor het herinvoeren van de basisbeurs. Sommige studenten lenen maximaal, terwijl andere studenten proberen om middels bijbanen de studieschuld zo laag mogelijk te houden.

Op 13 mei 2019 werd bekend dat binnen Groen Links de inzichten omtrent het leenstelsel zijn veranderd. Zihni Özdil keerde zich tegen het stelsel en dit werd overgenomen door Jesse Klaver. Jesse deelde mede dat het leenstelsel goed is op papier maar in de praktijk niet werkt. Frappant is dat Jesse Klaver bij het aantreden van de regering nog een vurig pleidooi hield vóór het leenstelsel wat hij met de VVD samen had bedacht. Vastgesteld is dat er leenangst is,problemen bij de doorstroming, stress en studenten blijven zitten met een grote studieschuld. Daarbij wil het huidige kabinet ook de rente op de schulden nog verhogen. Het leenstelsel is echter opgenomen in het regeerakkoord en zal daarom tijdens deze kabinetsperiode niet veranderen. Er wordt nu wel nagedacht over een ander stelsel.
© 2014 - 2020 Celientje1, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
nieuws uitgelichtLeenstelsel studenten, wat betekent dit voor jou?Jet Bussemaker (Minister van Onderwijs) heeft 28 mei 2014, samen met VVD, PvdA, en oppositiepartijen D66 en GroenLinks e…
Terugbetalen basisbeursTerugbetalen basisbeursDe basisbeurs staat momenteel erg onder druk. En dat ondanks het uitgangspunt van ons huidige stelsel van studiefinancie…
Sociaal leenstelsel 2014 - 2015Sociaal leenstelsel 2014 - 2015Het sociaal leenstelsel voor het hoger onderwijs (niet MBO) komt er in 2014 aldus PvdA en de VVD in het regeerakkoord, m…
Bedragen studiefinanciering studiejaar 2020Bedragen studiefinanciering studiejaar 2020Ook In het studiejaar 2020 leent u voor uw studie in het hbo en wo volgens het leenstelsel met studievoorschot. Wat is d…

Geld lenen voor de studie: het studievoorschotGeld lenen voor de studie: het studievoorschotNa veel onderhandelen is afschaffing van de basisbeurs voor studenten dan toch een feit. Vanaf het studiejaar 2015/2016…
Rente persoonlijke lening woning fiscaal aftrekbaarRente persoonlijke lening woning fiscaal aftrekbaarIs uw lening fiscaal aftrekbaar? Dat hang er vanaf. De rente op een lening voor uw woning is fiscaal gezien in 2019 en 2…
Bronnen en referenties
  • http://nos.nl/artikel/427728-van-basisbeurs-naar-leenstelsel.html
  • De Telegraaf 28 mei. 2014.
  • www.deltaTUDelft.nl
  • https://www.trouw.nl/opinie/het-leenstelsel-is-ook-ongunstig-voor-de-economie~a6b1422d/
  • https://www.ad.nl/politiek/groenlinks-leider-klaver-keert-zich-tegen-eigen-leenstelsel~a5ac3303/

Reageer op het artikel "Is het Sociale Leenstelsel is wel zo sociaal voor studenten"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Frits, 01-09-2015 13:23 #2
Er ontbreekt een voorwaarde aan de toekenning van de aanvullende beurs, namelijk de vermogenstoets voor ouders. Als ouders vermogend zijn, maar een beperkt inkomen hebben, dan krijgt het kind toch aanvullende beurs. Ik ken kinderen van rijke ouders, die maandelijks de aanvullende beurs ontvangen. Niet bepaald sociaal. Reactie infoteur, 02-09-2015
Beste Frits,

Dank voor uw reactie. De vermogenstoets van de ouders ontbreekt inderdaad en ik ben heel benieuwd wat de gevolgen zullen zijn van de invoering van het sociale leenstelsel over enige jaren. Studenten kunnen voordelig lenen maar hoe staat het met het terugbetalen?
Nu al zijn er velen die niet aan hun verplichtingen kunnen voldoen en dit zal alleen maar erger worden.
Een vermogenstoets is natuurlijk een lastig instrument want lang niet iedereen heeft zijn/ of haar vermogen in Nederland. We gaan bekijken hoe het uitpakt en hoe lang dit systeem in stand zal blijven.
Met vr. groet,
Celientje1.

Nino, 18-11-2014 11:52 #1
Twee aanvullingen:
- In de periode voor de basisbeurs konden ouders studiekosten van hun kinderen aftrekken van de belasting.
- Wat 'rijke' ouders nu aan de studie van hun kinderen moeten gaan betalen, gaat ver boven de schenkingsvrijstelling uit. (De uitzondering voor financiering van de studie van kinderen geldt alleen als de studie of opleiding ten minste 20.000 per jaar, exclusief levensonderhoud kost.) Reactie infoteur, 18-11-2014
Beste Nino,

Hartelijk dank voor uw reactie.
Deze aanvulling zal geplaatst worden bij het artikel.
Met vriendelijke groet,
Celientje1

Infoteur: Celientje1
Laatste update: 14-05-2019
Rubriek: Financieel
Subrubriek: Lenen
Bronnen en referenties: 5
Reacties: 2
Artikelen met het label 'Mijn kijk op…' bevatten naast objectieve informatie ook een persoonlijke mening en/of ervaring.
Schrijf mee!