Onderzoek AFM naar woekerprovisies op koopsompolissen

Zonder man en paard te noemen werd er in oktober 2009 een brief gepubliceerd over de buitensporige provisies, die adviseurs van kredieten in rekening brengen bij zogenaamde krediet- en woonlastenbeschermers. Bij dit onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) ging het in het bijzonder om koopsomverzekeringen. De in rekening gebrachte provisies tot wel 86% stonden niet in verhouding tot de geleverde prestaties. Klanten realiseerden zich niet dat de verhoudingen zo scheef lagen.

Koopsompolis versus premiebetalende verzekeringen

Een koopsompolis is niets anders dan een verzekering waar de premie wordt voldaan door middel van een eenmalige betaling, de zogenaamde koopsom. Bij premiebetalende verzekeringen gaat het om verzekeringen waarvan de premie periodiek moet worden betaald. Dat kan per maand, per kwartaal of per jaar. Bij de gewraakte koopsompolissen, waar de
AFM onderzoek naar heeft gedaan, gaat het specifiek om arbeidsongeschiktheids-, overlijdensrisico- en werkloosheidsheidsverzekeringen waarvan de koopsom wordt meegefinancierd met een consumptief of hypothecair krediet.

Koopsompolissen met als tegenprestatie een lage rente

Sommige kredietverleners berekenen in tegenstelling tot de dure koopsompolissen een opslag van een paar tiende procent op de in rekening gebrachte rente. De koopsompolissen worden vaak aan de kredietverlener "verkocht" met de verhaal dat daardoor de rente laag kan blijven. De werkelijkheid is echter anders. Hoewel de namen niet bekend zijn gemaakt, staan de kredietbemiddelaars die de AFM heeft onderzocht erom bekend dat ze zich bedienen van lokrentes.

Kredietbeschermingsverzekeringen en woonlastenverzekeringen

Eerdergenoemde arbeidsongeschiktheids-, overlijdensrisico- en werkloosheidsheidsverzekeringen staan beter bekend in de markt onder de namen kredietbeschermingsverzekeringen (consumptief krediet) en woonlastenverzekeringen (hypothecair krediet). Het gaat om vrij eenvoudige verzekeringen. In Nederland zijn zes grote verzekeraars/samenstellers van deze niet-complexe koopsomverzekeringen actief. Het gaat hierbij naar alle waarschijnlijkheid om:

1. Gema Adviesgroep (onderdeel van DSB Beheer; bekend van de Kredietprotector, die door DSB Bank, Afab Geldservice en Hollandsche Disconto Voorschotbank - kortweg HDV Bank - werden geadviseerd).
2. Genworth Financial, vroeger onderdeel van GE Financial Services.
3. Cassidy Davis Lloyd's, waarvan de naam per 1 januari 2010 Jubilee Group zal zijn.
4. Cardif Assurance, een onderdeel van BNP Paribas Group.
5. SNS Reaal.
6. Quantum Leben (Liechtenstein).

Woekerprovisies bij kredietbeschermers

De resultaten van het AFM-onderzoek werden in een brief, gedateerd 8 juni 2009, aan het ministerie van Financiën bekend gemaakt. Het onderzoek betrof de periode 2006-2008. Daaruit bleek dat alle verzekeraars die kredietbeschermers (bij consumptief krediet) aanboden in 2008 provisies tussen 25% en 86% betaalden aan de adviseurs/bemiddelaars. Drie van de zes onderzochte verzekeraars boden kredietbeschermers aan: Gema, Genworth en Cassidy Davis. De meeste adviseurs/bemiddelaars kregen echter 80% van de koopsom als provisie uitgekeerd.

Hoge provisies bij woonlastenbeschermers

Bij woonlastenbeschermers (bij hypothecair krediet) liepen de provisies op tot 71%, terwijl de gemiddelde provisie rond de 42% lag. De AFM tekende echter aan dat gemiddelde koopsommen bij woonlastenbeschermers veel hoger liggen dan bij kredietbeschermers, vanwege de hogere verzekerde waarde van het krediet. Opmerkelijk is dat Cardif, een van de grootste aanbieders, op 20 februari 2009 na een eigen onderzoek liet weten dat maximaal 35% van de koopsom als provisie wordt betaald. Het onderzoek betrof een steekproef onder ruim 100 hypotheekadviseurs.

Slotwoord

Na de ondergang van DSB Bank zijn de media gedoken op het fenomeen koopsompolissen. Bestuursleden van DSB Bank gaven in de nadagen van de bank aan dat er gemiddeld 51% aan provisie werd gevangen. Gezien de verhouding hypotheken en consumptief krediet in de leningenportefeuille van DSB Bank (80-20%) zou dat overeenkomen met de bevindingen van de AFM. Ook Afab Financiële Diensten Holding N.V. is als gevolg van deze woekerpraktijken onder vuur komen te liggen. De AFM wil dat de provisies van koopsomverzekeringen voortaan duidelijk aan de consument kenbaar worden gemaakt. Beter is het dat de consument voortaan geen lening die is gekoppeld aan een koopsompolis meer accepteert. Het heeft namelijk voor veel mensen het begin van alle ellende ingeluid. De adviseur/bemiddelaar is dan al lang en breed met het geld er van door. Daarnaast moet de AFM open kaart spelen met betrekking tot de woekeraars. Op mosterd na de maaltijd zit de consument niet te wachten.

Zie ook de dossiers Afab Geldservice en HDV Bank en/of DSB Bank voor meer informatie en achtergronden over koppelverkoop, woekerleningen, woekerprovisies en woekerrentes.