Bankgeheim kraakt door kredietcrisis: EU-Spaarrenterichtlijn

De kredietcrisis heeft het eerst zo onneembare bastion van het bankgeheim danig doen afbrokkelen. Zwitserland is zo’n beetje de personificatie van dat bankgeheim. De Zwitserse bankensector behoort dan ook tot de grootste ter wereld. Maar een van de grotere banken, UBS, is zwaar getroffen door de kredietcrisis. Als gevolg van diezelfde crisis hebben overheden geld nodig en daardoor is de jacht geopend.

Buitenlandse tegoeden in Zwitserland

De schattingen lopen uiteen hoe groot de buitenlandse tegoeden zijn die op Zwitserse rekeningen staat. Volgens schattingen gaat hem om minimaal EUR 20 miljard van Nederlanders alleen, terwijl er wellicht in de orde van grootte van EUR 2 biljoen op staat op rekeningen van burgers van andere landen. Zwitserland is weer goed voor ongeveer eenderde van het zogenaamde zwarte geld in de wereld. Maar niemand weet het exacte bedrag zeker.

Discussie in Zwitserland

Ook in Zwitserland wordt er al lange tijd gesproken over het afschaffen van het bankgeheim. Het dilemma is dat zo’n 5% van de Zwitserse beroepsbevolking op een of andere manier in de banksector werkzaam is, terwijl 12,5% van het Bruto Nationaal Product (BNP) in de bankensector wordt verdiend (In de meeste andere landen is dat 5%). Als er geld wordt weggetrokken, dan is het duidelijk wat er zal gebeuren. De totale Zwitserse banktegoeden waren eind 2008 gelijk aan 7 keer het BNP van dat land. Die verhouding is nog niet zo erg als Ierland, waar dat 9,5 keer was. Of als IJsland waar dat in oktober 2008 op zo’n 15 keer lag. Maar de Zwitserse economie loopt wel grote risico’s bij afschaffing van het bankgeheim. Daarom is de stemming verdeeld. Uit een enquête van 26 juni 2000 van de Franstalige Zwitserse krant Dimanche bleek toen dat 48,5% van de inwoners van Zwitserland vond dat het bankgeheim geheel of gedeeltelijk kon worden afgeschaft. Bijna 40% van de ondervraagden stelde dat het bankgeheim eigenlijk alleen rijken en fraudeurs ten goede komt en niet de Zwitserse bevolking zelf. Die verhouding is nadien min of meer gelijk gebleven.

De Europese Spaarrenterichtlijn

Rond 1990 werd er binnen de Europese Unie al gesproken over de uitwisseling van informatie over de rente die particulieren krijgen op hun spaartegoeden. In 2000 werden de onderhandelingen weer opgepakt. Vandaar de eerdergenoemde enquête. Het duurde nog tot 3 juni 2003 voordat de zogenaamde Europese Spaarrenterichtlijn ("Richtlijn 2003/48/EG van de Raad van 3 juni 2003 betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden in de vorm van rentebetaling”) werd aangenomen. Na allerlei goedkeuringsprocedures ging de richtlijn dan op 1 juli 2005 in. Over deze richtlijn was 14 jaar onderhandeld.

Alle lidstaten van de Europese - behalve België, Luxemburg en Oostenrijk - zouden in het vervolg informatie gaan uitwisselen over rentegegevens van natuurlijke personen. Ook werd in de richtlijn geregeld het vaststellen van de identiteit en de woonplaats van rekeninghouders. België, Luxemburg en Oostenrijk zouden in de plaats hiervan bronbelasting gaan heffen. Deze bronheffing is voor de rekeninghouder verrekenbaar in het woonland. Maar dat deed dus nagenoeg niemand. Een rekeninghouder kan echter ook afzien van zo’n bronheffing, maar in dat geval wordt er doorgaans indirect toestemming gegeven voor informatie-uitwisseling. Een deel van de bronheffing (75%) worden vervolgens afgedragen aan het land waar de rekeninghouder woonachtig is. De Europese Unie is eveneens een dergelijke bronheffing overeengekomen met andere belastingparadijzen, waaronder Andorra, de Engelse Kanaaleilanden, Monaco, de Nederlandse Antillen, San Marino en Zwitserland. Dit ter voorkoming van het overboeken van tegoeden van het ene land naar het andere belastingparadijs. De Nederlandse belastingdienst heeft dus een redelijk totaaloverzicht van de “Nederlandse” spaartegoeden in belastingparadijzen.

België, Luxemburg en Oostenrijk kregen met die Europese Spaarrenterichtlijn een overgangsregeling. Zij hebben tot 1 juli 2014 de tijd om hun financiële sector zodanig te hervormen dat zij het verlies van deze rente-inkomsten kunnen opvangen met andere bankactiviteiten. Daarnaast bevat de richtlijn nog de volgende clausule: “Teneinde verschillen in behandeling te voorkomen, dienen Oostenrijk, België en Luxemburg niet te worden verplicht automatische uitwisseling van informatie toe te passen voordat de Zwitserse Bondsstaat, het Vorstendom Andorra, het Vorstendom Liechtenstein, het Vorstendom Monaco en de Republiek San Marino ervoor zorgen dat op verzoek effectief informatie betreffende rentebetalingen wordt uitgewisseld.”

Belastingparadijzen zwichten onder druk

Ondertussen hebben Andorra (altijd erg dwarsgelegen door “grote broer” Spanje), Monaco en Liechtenstein toezeggingen tot medewerking gedaan. Maar ook in Zwitserland is een kentering merkbaar. De Zwitserse minister van Financiën Hans-Rudolf Merz zei op 13 maart 2009 dat Zwitserland bepaalde regels zal moeten veranderen, om te voorkomen dat het land op een zwarte lijst terecht komt van landen die bij de OESO te boek staan als belastingparadijs. Dat zou volgens Merz “zeer schadelijk zijn voor Zwitserland als financieel en zakelijk centrum.” Echter “oude” klanten zullen volgens Merz niet onder de nieuwe regels vallen. Bovendien gaat er een langdurige wetgevingsprocedure aan vooraf, inclusief (kantonale) referenda. Ook moeten er zo'n 70 verdragen ter voorkoming van dubbele belasting worden herzien. In Zwitserland is het bankgeheim namelijk sinds 1934 wettelijk verankerd om Frans en later Duits vluchtkapitaal te beschermen. Het verschilt vaak ook nog eens van kanton tot kanton.

Zumwinkel en Liechtenstein

De Duitsers hebben in 2008 met veel bombarie een aantal prominente zwartspaarders aan de schandpaal genageld. Meest in het oog springend was de zaak rondom Klaus Zumwinkel, tussen 1995 en 2008 bestuursvoorzitter van Deutsche Post, gaf op 22 januari 2009 toe dat hij van 2002 tot 2006 voor bijna een miljoen euro aan inkomstenbelasting ontdoken. Hij had een deel van zijn spaargeld in het Alpenstaatje Liechtenstein gestald. De topman, commissaris en adviseur van de Duitse regering verloor zijn banen. Door zijn bekentenis kreeg hij een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee jaar plus een geldboete van EUR 1 miljoen. Na de uitspraak keerde hij Duitsland de rug toe en nam hij zijn intrek in zijn gerenoveerde kasteel aan het Italiaanse Gardameer, waar hij zich vestigde als zelfstandig ondernemer en belegger.

De zaak-Zumwinkel was wekenlang voorpaginanieuws. Net als een aantal andere prominente zaken kwam deze Liechtenstein-route aan het licht door een “rondslingerende” cd-rom. Op deze schijf stonden tientallen vermogende Duitsers. Tegen deze personen had de Duitse belastingdienst juridische procedures en navorderingen gestart.

Conclusie

Het is duidelijk dat als gevolg van de kredietcrisis en onder andere vergrijzing de belastinginkomsten onder druk staan in veel landen in Europa, maar ook de Verenigde Staten. Deze landen hebben dan ook fervent de strijdbijl opgegraven tegen het bankgeheim. Het kan nog een aantal jaren duren voordat zij werkelijk in hun doel slagen. De diverse regeringen werken samen. Als de Duitse belastingdienst gegevens in handen krijgt waar bijvoorbeeld ook Nederlanders op staan, dan wordt dat doorgespeeld aan de Nederlandse belastingdienst. President Barack Obama heeft zich ook sterk gemaakt om belastingontwijking tegen te gaan. De Amerikanen krijgen al meer gegevens dan de Europeanen. De Europese Unie wil die informatie-ongelijkheid in ieder geval al rechttrekken. Veel zwart geld kwam overigens aan het licht door afpersing van ex-medewerkers van banken. De diverse belastingdiensten maken daar gretig gebruik van. Als gevolg van de druk van diverse regeringen, mediaberichten, maar ook de veranderingen in landen met een bankgeheim verwachten fiscalisten dat veel mensen uiteindelijk hun buitenlandse spaargeld gaan opgegeven. De meeste landen kennen dan ook regelingen die er voor zorgen dat spijtoptanten geen of minder boete hoeven te worden.

Meer over bankgeheim, belastingparadijzen, inkeerregeling, navorderingstermijn en zwart geld in de special "Bankgeheim en belastingparadijzen" (klik hier).

Veilig sparen tegen de hoogste spaarrente in Nederland

In een ander dossier vindt u meer over "Veilig sparen tegen de hoogste rente in Nederland (inclusief een actueel renteoverzicht)". Ook het depositogarantiestelsel en het financiële toezicht komt aan bod.