InfoNu.nl > Financieel > Sparen > Daling spaarrente in Nederland anno 2016: oorzaken

Daling spaarrente in Nederland anno 2016: oorzaken

Daling spaarrente in Nederland anno 2016: oorzaken Na een vrije val in 2009 en een heel licht herstel in 2010 en 2011, is er sinds 2012 sprake van een onafgebroken daling van de spaarrente bij Nederlandse banken. Omdat in Duitsland de eerste particuliere spaarders sinds 2016 een boeterente betalen, is de vraag en vrees: komt deze er ook in Nederland? Waarom daalt de spaarrente alsmaar?

Het probleem

De spaarrente is altijd een belangrijk onderdeel van het businessmodel van banken geweest. Banken gebruiken het spaargeld van consumenten en bedrijven om investeringen te kunnen doen en kredieten te verlenen. Hiermee boeken de banken winst en om spaarders te blijven motiveren geld vast te zetten, belonen ze die traditiegetrouw met een spaarrente. Dit eeuwenoude mechanisme staat echter onder druk nu banken sinds enige jaren het geld van de spaarder niet goed kunnen uitlenen.

Financiële crises

Economieën hebben wereldwijd door de krediet- en eurocrisis grote klappen te verwerken gehad. Dat heeft consumenten en bedrijven geraakt in hun portemonnee, ook in Nederland. Door het matige vertrouwen onder consumenten en bedrijven vertraagde de wereldeconomie, waardoor wereldwijd de inflatie afnam en deze lichte inflatie op zijn beurt de diverse rentes, zoals de spaarrente, fors naar beneden bracht. De westerse economieën vertonen weer een lichte groei, maar consumenten en bedrijven zijn nog niet vol vertrouwen, ook te zien aan de terughoudendheid van particulieren op de beleggingsmarkten.

Het beleid van de ECB

De ECB heeft de afgelopen jaren een serie maatregelen doorgevoerd na de krediet- en eurocrisis, die nodig waren om het vertrouwen onder banken, bedrijven en consumenten enigszins te herstellen. Aan de andere kant hebben deze echter de spaarrente onderuit gehaald.

Leningen aan banken

Door de kredietcrisis in 2008 en 2009 leenden banken vanwege een gebrek aan vertrouwen minder geld aan elkaar uit. De Europese Centrale Bank (ECB) besloot daarom deze rol over te nemen en aan de banken leningen te verstrekken. Door deze leningen bestaat al een tijd een liquiditeitsoverschot binnen de bancaire markt, die door de banken bij de ECB wordt geparkeerd. De banken konden het namelijk niet investeren in de verzwakte economie.

Introductie negatieve depositorente

Sinds medio 2014 voert de ECB een negatieve depositorente, waardoor alle banken die lid zijn van de Europese Monetaire Unie voor het stallen van spaartegoeden moeten betalen. Zo wil de ECB banken er toch toe bewegen hun geld op de verschillende markten te investeren. Nog altijd zijn de economieën in de EU niet volledig opgekrabbeld, maar het lichte herstel dat de markten vertonen, wil de ECB graag door banken met investeringen ondersteund zien worden.

Negatieve rente 'doorgegeven' aan spaarder

Kosten die de banken door de negatieve rente van de ECB moeten betalen, compenseren zij door de spaarrente te verlagen. Bij Nederlandse banken tot nog toe tot vlak boven nul, terwijl bij enkele Duitse banken een boeterente geldt. Banken claimen dat de negatieve depositorente bij de ECB hun winstgevendheid aantast en ze dus niet anders kunnen dan hun rente te verlagen.

Kanttekening: winstmarge Nederlandse banken krimpt (nog) niet

Hoewel het gebrek aan financieringsbehoefte in het bedrijfsleven en anderzijds de negatieve depositorente het verdienmodel van banken onder druk zet, blijkt uit halfjaarcijfers in 2016 dat alle Nederlandse banken nog voldoende bewegingsruimte hebben hun businessmodel op een andere en even effectieve wijze in te richten. ING, ABN Amro en kleinere banken waren zelfs in staat hun rentemarges te verhogen. Rabobank hield zijn rentemarge stabiel, alleen SNS zag deze enigszins verslechteren.

De leeftijdsopbouw

De reële rente (de rente minus het inflatiepercentage) daalt wereldwijd al sinds de jaren 90, zo toont onderzoek van de National Bureau of Economic Research. Professor Coen Teulings van Cambridge University toonde in oktober 2016 in een onderzoek waar deze in de jaren 90 ingezette trend zijn oorsprong in vindt: de babyboom in combinatie met de introductie van de pil.

Na een forse stijging van het geboortecijfer na de Tweede Wereldoorlog heeft de introductie van de pil de geboortecijfers in welvaartstaten bijna gehalveerd, tot sterk onder het niveau van vóór de Tweede Wereldoorlog. Zo is er een sterke knik in de leeftijdsopbouw van bevolkingen zoals Nederland en Duitsland ontstaan: er is een relatief grote vergrijsde groep burgers die niet meer zo ver van hun pensioen zitten en daarom betrekkelijk veel sparen en weinig consumeren. Hun geld staat langdurig geparkeerd in pensioenpotten en spaarrekeningen. Daartegenover staat een relatief kleine bevolkingsgroep die geld uitgeeft. Teulings claimt dat deze leeftijdsopbouw een grotere impact heeft gehad op de spaarrente dan het beleid van de ECB.

Pensioenstelsel onder druk

De leeftijdsopbouw van Nederland heeft ook invloed op de wijze waarop de jongere generaties hun pensioen bij elkaar sparen. De inkomsten uit de pensioenpremies worden in 2016 door steeds minder werkenden betaald. Die groep moet daarom mogelijk bijsparen om zijn pensioen veilig te stellen. Volgens pensioenonderzoeksorganisatie Netspar spaart ongeveer 35% van de Nederlandse huishoudens te weinig om aan zijn pensioenwens te kunnen voldoen. Met name zelfstandigen en gescheiden mannen en vrouwen komen te kort.

Negatieve spiraal door leeftijdsopbouw en marktomstandigheden

Daarnaast gaan pensioenfondsen gebukt onder het rentebeleid van de ECB. Hoe lager de rente, hoe meer geld ze moeten aanhouden om hun pensioenbeloftes aan de participanten uit te kunnen laten komen. Pensioenfondsen worstelen voldoende rendement hiervoor op de beleggingsmarkten te realiseren.

AOW-leeftijd omhoog

Omdat de levensverwachting is gestegen, is de bekostiging van de Algemene Ouderdomswet voor de overheid duurder geworden. In 2018 voert de politiek in Nederland daarom een eerste 'correctie' op deze versterkte vergrijzing door, met een verhoging van de AOW-leeftijd naar 66 jaar. In 2021 is er een verhoging naar een AOW-leeftijd van 67 jaar, gevolgd door 67 jaar en 3 maanden in 2022. Vanaf 2023 wordt de AOW-leeftijd gekoppeld aan de levensverwachting. In 2060 zal de AOW-leeftijd volgens het CBS dan naar verwachting op 71,5 jaar uit komen.

Voor wie toch op zijn 65ste wil stoppen met werken, moet meer spaargeld aanhouden. Uit een onderzoek van Delta Lloyd blijkt dat de kloof tussen wanneer werknemers met pensioen willen en moeten gaan, groter wordt. De gewenste pensioenleeftijd is gedaald naar 63,9 jaar. Jongeren willen zelfs met 62,8 jaar stoppen met werken.

Superspaarders

De in de jaren 90 ingezette daling van de reële rente heeft volgens een in augustus 2016 gepubliceerd onderzoek, uitgevoerd door economen bij de Bank of England, nóg drie oorzaken. Ten eerste de groeiende inkomenskloof onder wereldburgers: de toename aan erg vermogende burgers leidt tot de groei van spaarders met hogere spaarsaldo's, de zogenaamde superspaarders. Omdat banken een spaaroverschot hebben, vormt de uitkering van spaarrente aan deze groep een zwaardere ballast. In Duitsland hebben enkele banken daarom negatieve spaarrentes geïntroduceerd voor superspaarders.

Integratie financiële markten

Een tweede aangestipte oorzaak door de onderzoekers is de groeiende integratie van gevestigde financiële markten met financiële sectoren in opkomende markten. In opkomende markten is er eveneens sprake van een spaaroverschot. Dit spaaroverschot heeft door grotere verbondenheid met gevestigde economieën een extra drukkend effect op de spaarrente.

Daling prijs kapitaalgoederen

Tot aan het millennium vond ten slotte ook een rentedaling plaats door de wereldwijde neergang van de prijs van kapitaalgoederen, die bedrijven nodig hebben om hun producten en diensten te realiseren. De prijzen van onder meer machines en transportmiddelen zijn allereerst gedaald door de verplaatsing van arbeid naar lage-lonen-landen. Daarnaast is automatisering een oorzaak: die heeft van de gevestigde economieën minder een productie- en meer een kennis- en diensteneconomie gemaakt.

Door automatisering en outsourcing groeit de arbeidsproductiviteit van bedrijven in gevestigde economieën harder dan de groei van reële lonen. Maatschappelijk groeit daardoor de noodzaak tot sparen om in de oude dag te kunnen voorzien, resulterend in dalende rentes.
© 2016 - 2017 Savedo, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sparen - super veilig sparen bij de RabobankSparen - super veilig sparen bij de RabobankSparen bij de Rabobank in 2016 en 2017? De Rabobank was altijd de meest veilige bank in ons land om bij te sparen. Super…
Hoge spaarrente renterekening Delta LloydHoge spaarrente renterekening Delta LloydDelta Lloyd omvat vele bedrijven en biedt vele financiële producten aan. Hier kunt u sparen tegen een hoge spaarrente, v…
Sparen met de hoogste rente bij kleinere bankSparen met de hoogste rente bij kleinere bankSparen bij een kleinere bank kan aantrekkelijk zijn en is tegen de hoogste rente. Kies bij het sparen ook in 2016 en 201…
Hoogste spaarrente nieuwe banken en spaarrekeningenHoogste spaarrente nieuwe banken en spaarrekeningenDe hoogste spaarrente in 2017 krijgt u bij de nieuwe banken en nieuwe spaarrekeningen, niet bij de gevestigde grootbanke…
Hoge spaarrente voor iedereen haalbaarHoge spaarrente voor iedereen haalbaarEen hoge spaarrente in 2016 en 2017 is voor iedereen haalbaar met online sparen op een spaardeposito. Sparen op een dire…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Andrew Netzler / Wikimedia Commons
  • http://www.nber.org/papers/w19887.pdf
  • http://www.econ.cam.ac.uk/research/repec/cam/pdf/cwpe1662.pdf
  • https://fd.nl/economie-politiek/1173731/anticonceptiepil-mede-schuldig-aan-huidige-lage-rente
  • http://amweb.nl/pensioen-724630/helft-huishoudens-blijkt-teveel-voor-pensioen-te-sparen
  • https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2014/51/aow-leeftijd-stijgt-vanaf-2022-verder-door-koppeling-aan-levensduur
  • http://www.deltalloyd.nl/pensioen/voorbereid-met-pensioen-gaan/onderzoek-hoe-gaat-nederland-met-pensioen.jsp
  • http://link.springer.com/article/10.1057/s41308-016-0016-y

Reageer op het artikel "Daling spaarrente in Nederland anno 2016: oorzaken"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Savedo
Gepubliceerd: 05-12-2016
Rubriek: Financieel
Subrubriek: Sparen
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!