DSB Bank - Dirk Scheringa Bank of Dirk's Subprime Bank?

Op 5 mei 2009 heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) twee bestuurlijke boetes opgelegd aan DSB Bank. De boetes zijn opgelegd wegens systematische overkreditering en het niet naleven van de zorgplicht. De werkwijze van de DSB Bank komt door deze vaststelling van de AFM overeen met de praktijken van subprime lending in de Verenigde Staten, die uiteindelijk het begin zijn geweest van de wereldwijde kredietcrisis. Kredietnemers nemen aldus een groot risico door te lenen bij DSB Bank.

Subprime lending

De kredietcrisis is in de Verenigde Staten ontstaan door zogenaamde "subprime lending." De term kwam voor het eerst in zwang in februari 2007. Minimaal 99% van de wereldbevolking had voordien nog nooit van die term gehoord. Nu is dat een wijdverbreid begrip geworden. Het staat voor de praktijk van het verstrekken van leningen door financiële instellingen aan mensen met een slechte of fragiele krediethistorie ("prime" betekent "eerste klas"; "subprime" is "minder dan eerste klas") dan wel kredietnemers met een hoog risicoprofiel. In tegenstelling tot Nederland heeft in de Verenigde Staten in principe iedere kredietnemer een kredietscore.

Subprime leningen staan bekend als de meest risicovolle categorie. Subprime lending in de Verenigde Staten beperkte zich eerst tot consumptieve leningen en credit cards. Door een alsmaar stijgende huizenmarkt en lage rente van de Fed (fors verlaagd als reactie op 11 september 2001) kwam het vanaf 2002 ook beschikbaar voor hypotheken. En daar werd de kiem gelegd voor de kredietcrisis. Want bij een hoog risicoprofiel hoort ook een hoge rente. Maar de kredietnemer kreeg verschillende hypotheekvormen voorgeschoteld, onder andere:

• Een lage aanvangsrente, die meestal na twee jaar zou stijgen. Hogere huizenprijzen en een gunstige inkomensontwikkeling zouden dat echter draaglijk moeten maken.
• Rentebijschrijving bij de hypotheeksom, dat wil zeggen in de eerste twee jaar hoefde er geen of weinig rente betaald te worden. In plaats daarvan groeide de hypotheeksom.
• Verzamelhypotheek: consumptieve leningen, credit-cardleningen en aankoop- en verbouwingskosten werden ondergebracht in één hypotheek. Dat leidde doorgaans al tot overkreditering in vergelijking met de normale hypotheekverstrekking. Verzamelhypotheken zijn in feite niet minder dan wurgcontracten. Want je kunt er alleen van afkomen door de lening óf af te lossen óf over te sluiten bij een andere bank. Maar door die overkreditering wil daar doorgaans geen bank aan beginnen. En dan loopt een hogere rente tegen je in.

In de loop 2006 begon de groei van de Amerikaanse huizenmarkt af te nemen. Net terwijl vanaf ongeveer 2004 veel hypotheken werden ondergebracht in obligaties en doorverkocht aan investeerders over de hele wereld. Daardoor groeide het (subprime) hypotheekvolume fors vanaf 2005. Begin 2007 kwamen de eerste renteherzieningen. Die sprongen vaak van enkelcijferig naar dubbelcijferig. Hypotheekrentes van bijvoorbeeld 15% of hoger waren geen uitzondering en maandlasten verdubbelden. De rente- en aflossingsproblemen groeiden exponentieel.

BKR en zorgplicht

In Nederland worden de leningen bijgehouden door het Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel. In het Centraal Krediet Informatiesysteem (CKI) van het BKR zijn de gegevens opgenomen van consumenten aan wie deelnemers kredieten, kredietfaciliteiten of gsm-abonnementen hebben verstrekt. Uit die registratie kan de kredietverlener de conclusie trekken of het verantwoord is om een lening te verstrekken, dan wel de kredietnemer in bescherming nemen, de zogenaamde zorgplicht.

De boetes en het onderzoek van de AFM

Op 22 april 2008 is de AFM (zie ook "Twin Peaks: het Nederlandse financiële toezichtsysteem") een onderzoek gestart naar de bankierspraktijken van DSB Bank. Naar buiten toe beweerde onder andere bestuursvoorzitter Dirk Scheringa van DSB Bank dat het een routine-onderzoek betrof. Voorzitter Hans Hoogervorst van de AFM verwees dit openlijk naar het rijk der fabelen. Het betrof een grondig onderzoek naar aanleiding van grootschalige klachten. De opgelegde boetebedragen van EUR 96.000 en EUR 24.000 lijken vrij symbolisch. Maar de overtredingen zijn vrij serieus. De motivatie werd op 1 juli 2009 door de AFM gepubliceerd. DSB Bank gaat tegen deze boetes in beroep.

Overtreding van artikel 115, eerste lid, van het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen
Deze bestuurlijke boete is opgelegd omdat DSB Bank bij de beoordeling van aanvragen van hypotheekkrediet beoordelingscriteria hanteert die niet zijn vastgelegd ter voorkoming van overkreditering en niet zijn gericht op het voorkomen van overkreditering. Het acceptatiebeleid van DSB Bank biedt aan geautoriseerde medewerkers alle ruimte om bij hoge en risicovolle kredieten naar eigen inzicht af te handelen.

Overtreding van artikel 4:23, lid 1, van de Wet op het financieel toezicht
Deze boete is opgelegd omdat DSB Bank bij consumenten die zij adviseerde, in verschillende gevallen niet voldoende informatie heeft ingewonnen omtrent de doelstellingen en risicobereidheid van de consument. Ook heeft DSB Bank in verschillende gevallen haar advies onvoldoende gebaseerd op informatie die zij wel had ingewonnen. In een aantal onderzochte gevallen had DSB Bank voor haar advies nader moeten verifiëren of de prioriteit van de consument ligt bij een langere rentevastperiode of bij een lagere maandlast.

Vertrek van Frank de Grave bij DSB Bank op 18 mei 2009

Het onderzoek van AFM was zeer beperkt, het betrof namelijk maar 34 gevallen. Maar het onderzoek is dan ook nog niet afgerond. Meerdere gevallen, ruim duizend, hebben zich inmiddels aangediend. Het werpt ook een ander licht op het ontslag van financieel directeur Frank de Grave op 18 mei 2009, na slechts twee maanden. Aangezien de boetes al op 5 mei 2009 werden uitgedeeld en het bestuur nadien nog ontkende dat er ernstige feiten aan het licht waren gekomen, kan het zo zijn dat Frank de Grave zich niet met die lijn kon verenigen. De officiële lezing was dat er "onvoldoende match" bestond tussen De Grave en de rest van de raad van bestuur.

Conclusie: wees voorzichtig met een hypotheek of andere lening bij DSB Bank

In het artikel "Doorlopend krediet, renterisico en koppelverkoop" werd reeds gewezen op de forse renteverhogingen, "gedwongen" koppelverkoop (van onnodige verzekeringen) en overkreditering van zowel DSB Bank als Afab. Ook naar deze laatste financiële dienstverlener doet de AFM een grootschalig onderzoek, hoewel het bestuur van Afab dat ontkende. Willen kredietnemers niet in financiële moeilijkheden komen bij deze instellingen, dan is het aan te raden de rente langdurig vast te leggen of simpelweg niet bij deze instellingen te lenen. Want er zijn nu teveel gevallen (officieel) bekend van woekerrentes (bij leningen met variabele rentes of korte rentevaste periodes), verzaken van de zorgplicht en gedwongen huisverkoop. En laat de subprime crisis in de Verenigde Staten een berucht voorbeeld zijn.

Zie ook dossier DSB Bank voor meer informatie en achtergronden.

Waar kan er veilig tegen de hoogste spaarrente worden gespaard in Nederland?

Er komen vrijwel continu 3 spaarbanken met de hoogste spaarrente in de hogere regionen van de spaarranglijst voor. De DSB Bank zit daar niet (meer) bij. Het gaat dan om vrij opneembare spaarrekeningen. Een actueel overzicht met de hoogste spaarrente en banken die vallen onder het depositogarantiestelsel vindt u in "Veilig sparen tegen de hoogste spaarrente in Nederland (inclusief actueel renteoverzicht)".

Lees meer in de special "Huis & hypotheek" (klik hier) over de huizenmarkt, (de discussie betreffende) de hypotheekrenteaftrek, de beste hypotheek, het kiezen van de rentevaste periode en het opbouwen van vermogen als tegenwicht voor de eigenwoningschuld.