Doorlopend krediet, renterisico en koppelverkoop

Bij een doorlopend krediet wordt een limietbedrag afgesproken. De kredietnemer kan dat bedrag ineens of in delen opnemen/aflossen. Wel moet er bij opname maandelijks 1,5-2% van het limietbedrag wordt afgelost. Dit bedrag kan overigens meteen daarna weer worden opgenomen. De rente is echter variabel en daar liggen ook de risico's. Varianten van een doorlopend krediet zijn spaarkrediet, krediethypotheek en WOZ-krediet. Bij de laatste twee varianten is ook een hypothecaire zekerheidsstelling nodig.

Renterisico

De variabele rente bij een doorlopend krediet vertoont meestal alleen een opgaande lijn. Er is in tegenstelling tot veel spaarrekeningen geen enkele relatie met de rente van de Europese Centrale Bank. De rente van een doorlopend krediet is meestal ook hoger dan de rente van een hypotheek. Er worden namelijk een andere risico-opslag gehanteerd. Sommige banken stemmen het rentetarief specifiek op de klant af, zogeheten "risk-based pricing." En dat maakt de vaststelling van de rente ook zo onduidelijk. De bekende grotere banken en verzekeraars zijn vaak betrouwbaarder gebleken met hun rentebeleid. Hieronder een aantal voorbeelden waar het fout is gegaan bij minder betrouwbare aanbieders.

Kijk uit voor aanbieders met lokrentes, zoals Afab en DSB

Een groot aantal aanbieders van doorlopende kredieten adverteert met schreeuwerige reclames op televisie, in dagbladen, TV-gidsen en Internet. Meestal adverteren ze met lage rentes, zodat de aandacht van de consument wordt getrokken. Deze reclames zijn grotendeels geplaatst in opdracht van Afab (onder andere 1-2-3 Krediet, Afab Geldservice en Hollandsche Disconto Voorschotbank of HDV Bank) en DSB Groep (ruim 100 verschillende merknamen behoren tot dit financiële concern, onder andere Becam, Crefinass, DSB, Frisia Financieringen, Lenen.nl en Postkrediet).

Ook koppelen deze aanbieders andere financiële producten (zoals beleggingspolissen, overlijdensrisico- en werkloosheidverzekeringen) aan een lening. Deze koppelverkoop is wettelijk verboden, maar in de adviserende sfeer wordt dat wel gedaan. Ook proberen de adviseurs je ertoe te verleiden om reeds bestaande leningen over te sluiten bij hun. Dit is vaak een voorwaarde om een hoger bedrag te kunnen lenen. Afab en DSB maken gebruik van diverse tussenpersonen, maar door de waaiers aan merken zal blijken dat deze uiteindelijk in dienst zijn van de groep.

Voorbeelden van koppelverkoop en woekerrente

Een voorbeeld is de betaling ineens van de premie van een overlijdensrisicoverzekering. Daardoor steeg de oorspronkelijke lening van EUR 25.000 (het bedrag dat de kredietnemer in handen kreeg) naar EUR 30.000 (het bedrag dat de kredietnemer moest aflossen). De adviseur gaf aan dat de bank de lage rente alleen wilde verstrekken indien er een verzekering werd afgesloten. Bij zo'n adviesgesprek wordt er vaak heen en weer gebeld met het hoofdkantoor om dit te bevestigen. Echter nergens in de kleine letters werd de garantie gegeven dat de rente laag bleef, maar in het adviesgesprek wordt de kredietnemer dat wel wijs gemaakt. Omdat er niks van deze "belofte" op papier staat, heb je naderhand geen poot om op te staan. Want die rente gaat naderhand wel omhoog, onder het motto van marktontwikkelingen. En in het contract staat dat de bank dat recht heeft. Een verlaging vindt echter nooit plaats. Dit voorbeeld betreft een DSB-lening.

Een ander voorbeeld is een WOZ-krediet van EUR 50.000. Van die EUR 50.000 kreeg de kredietnemer EUR 45.000 in handen. De overige EUR 5.000 was een eenmalige premie voor de Kredietprotector, een soort werkloosheidsverzekering. Ook moest de kredietnemer 1,5% afsluitkosten betalen. Daarnaast was het in verband met de zekerheidsstelling nodig om een tweede hypotheek te verlenen. De notariskosten van EUR 500 waren voor de kredietnemer. Ook bij dit krediet werd door de adviseur aangegeven dat de rente laag zou blijven. Maar dit bleek niet in het contract te staan. In juli 2007 was de rente van dit WOZ-krediet 5,8%. In juni 2009 bleek de rente van dit krediet te zijn gestegen naar 9,3%. Dit voorbeeld betreft een Afab-lening, die was ondergebracht bij de eigen dochter: Hollandsche Disconto Voorschotbank (HDV).

Een dubbeltje op z'n kant

Waar de praktijken toe kunnen leiden, is regelmatig te zien in programma's als "Radar" en "Een dubbeltje op z'n kant." Bij het laatste programma bleek in de uitzending van 11 juni 2009 dat een gezin in de financiële problemen was gekomen door een doorlopend krediet bij de HDV. De verschuldigde rente was inmiddels opgelopen naar 14,3%. Het bleek voor het gezin onmogelijk om dit krediet bij andere banken over te sluiten. De presentatoren van "Een dubbeltje op z'n kant" wisten daar uiteindelijk wel voor te zorgen. Bij een grootbank kon de lening worden ondergebracht tegen een rente van 8%.

Conclusie: toch lenen, kies voor een persoonlijke lening

De kredietcrisis heeft er tevens voor gezorgd dat het renterisico van een doorlopend krediet is vergroot. Echter de rente van doorlopende kredieten bij de grotere banken (zonder fratsen) en verzekeraars is minder hard gestegen, dan bij partijen als Afab en DSB. Daarnaast is het beter voor uw nachtrust om een doorlopend krediet te vermijden. In het geval u toch wilt lenen, dan is het beter om een hypotheekverhoging dan wel een persoonlijke lening af te sluiten. Hierbij ligt de rente vantevoren vast, terwijl er ook maandelijks wordt afgelost. Dan is de looptijd (meestal tussen de 12 en 60 maanden) ook te overzien.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft in 2009 onderzoek gedaan naar de lening- en koppelverkooppraktijken van Afab en DSB, omdat het veel klachten over deze instellingen ontving. In het begin werden de onderzoeken door de bestuursvoorzitters van Afab en DSB afgedaan als routine. Dit werd door de AFM ontkend. DSB heeft inmiddels beterschap beloofd. Maar de consument kan daar beter niet op hopen. Het is beter om drie keer na te denken, voordat met deze instellingen in zee wordt gegaan. En allereerst kijken naar alternatieven. Ook bij leningen geldt: goedkoop kan duurkoop blijken.

Zie ook de dossiers Afab Geldservice en HDV Bank en/of DSB Bank voor meer informatie en achtergronden over koppelverkoop, woekerleningen, woekerprovisies en woekerrentes.