Pensioengeld en de crisis

Het gaat niet goed met ons pensioen bij de pensioenfondsen. Ook pensioengeld wordt risicovol belegd op de beurs en het gaat niet goed met de beurs. Ons geld, een pot van bijna 680 miljard euro. Is dat geld veilig bij een pensioenfonds. Een aantal pensioen gaat omlaag in 2013. Elke jongere die nu minder pensioen opbouwt, merkt dat straks dubbel en dwars.

Ons pensioen en de crisis, gaat dat wel goed?

Negentig procent van de Nederlanders bouwt pensioen op via een pensioenfonds, waarvoor hij pensioenpremies afdraagt. Er zijn in ons land zo’n 600 zelfstandige pensioenfondsen, waaronder de bekende grote als het ABP en PGGM. Het belegde vermogen bedraagt grofweg 680 miljard euro. Ruim 40 procent zit in vastrentende waarden, ruim 10% in vastgoed en de rest in aandelen en andere beleggingsvormen.

De Nederlandse Bank heeft de cijfers

De Nederlandse Bank geeft in zijn Statistisch Bulletin nog meer gegevens. Ongeveer 120 miljard euro heeft een groter beleggingsrisico, ofwel 1/6 deel. Dat ziet er als volgt uit (cijfers juni 2007):

• Opkomende markten: 30 miljard euro;
• Leningen zonder kredietoordeel: 27 miljard euro;
• Hedgefunds: 17 miljard euro;
• Private equity: 16 miljard euro;
• Junk bonds: 15 miljard euro;
• Grondstoffen: 15 miljard euro.

Hoe groot dat risico is wordt ons nog niet verteld, maar van termen als Leningen zonder kredietoordeel of Junk Bonds word ik niet vrolijk. Zeker niet als je daar de 11% vastgoed, 75 miljard euro, nog eens aan toevoegt. Welk vastgoed en waar. Bovendien is het een totaalplaatje over alle pensioenfondsen. Per pensioenfonds kunnen er grote verschillen zijn.

De rente is voor pensioenfondsen belangrijk

Door het aandeel aan vastrentende waarden van 42%, zal een verder oplopende rente de kassen verder vullen. Maar tegelijkertijd zijn de rente en beurzen een soort van communicerende vaten. Als de rente oploopt, valt de beurs vaak terug en neemt het risico toe. Dus of dat per saldo nu echt gunstig zal zijn, is nog de vraag. Bovendien gaat een oplopende rente vaak gepaard met een oplopende inflatie. Dat zal de druk op de pensioenfondsen doen toenemen om de pensioenen verder te indexeren, wat weer leidt tot sterk hogere lasten.

Analyse van de gegevens

Als je de gegevens van de DNB goed bekijkt, kun je daar nog onvoldoende uit afleiden. De cruciale vraag zal dan ook zijn in hoeverre de pensioenfondsen verliezen hebben geleden op hun risicovolle beleggingen. Zitten daar ook subprime leningen bij. Hoeveel zat er bovendien in de zogenaamde solide banken verstopt, waarvan er inmiddels een aantal flink in de problemen zijn gekomen. Allemaal vragen die zeker beantwoord moeten worden.

ABP

Het ABP, het pensioenfonds voor leraren en ambtenaren, heeft naar nu blijkt over heel 2007 een beleggingsrendement behaald van 3,8 procent. Daarbij was het eerste halfjaar beduidend beter dan de laatste zes maanden. Dat wil zeggen voor en na de kredietcrisis. In de laatste zes maanden van 2007 boekte het ABP een mager resultaat van 0,7 procent. Het was volgens het ABP een jaar met twee gezichten. Daar komen nu de grote beleggingsverliezen uit 2008 nog bij. De beurscrisis heeft er bij pensioenreus ABP voor gezorgd, dat de dekkingsgraad, de mate waarin het fonds in de toekomst de pensioenen kan garanderen, in het derde kwartaal van 2008 met maar liefst 14 procentpunt is gedaald naar 118 procent dekking. Tegen elke euro verplichting staat er dus nog 1,18 euro als dekking. En hier zit de slechte beursmaand oktober 2008 nog niet eens verwerkt!

Dekkingsgraad

De dekkingsgraad geeft aan hoeveel vermogen er is ten opzichte van de verplichtingen. Dit zijn lopende, maar ook de toekomstige pensioenen, rekening houdend met levenskansen van mensen en dergelijke. Ingewikkeld dus.

Pensioen en Pensioenaanspraken

Door de grote koersdalingen zullen een aantal pensioenfondsen verplicht zijn om:

1. De pensioenen niet te indexeren: geen stijging met de inflatie of loonontwikkeling. Dit leidt tot koopkrachtverlies en een verminderde pensioenopbouw. Wie in de beginjaren daardoor minder opbouwt, merkt dat in latere jaren dubbel en dwars.
2. Een premieverhoging die voor zowel werknemers als werkgevers ongunstig uitpakt. Wederom koopkrachtverlies dus.
3. of zelfs de pensioenen te verlagen.

Ook een combinatie van 1) en 2) is natuurlijk mogelijk. En voor optie 3) zal alleen in grote nood worden gekozen. Het zal ook duidelijk zijn dat premieverhogingen alleen soelaas bieden, als een pensioenfonds nog al wat mensen heeft die pensioenpremies afdragen. Bij sommige fondsen zijn de meesten met pensioen, waardoor ook verhoogde premies niet zo veel bijdragen, tenzij ze sterk verhoogd worden.

Slot

Ons spaargeld bij de bank is gegarandeerd tot een maximum van 100.000 euro. De pensioenaanspraken zijn daarmee vergeleken vogelvrij. Wie niet zorgt voor een eigen spaarpot, weet haast zeker dat hij straks tekort zal komen. Wie in die positie zit, doet er dus goed aan, om als het even kan, ook zelf geld opzij te zetten voor de toekomst. Denk daarbij aan een lijfrenteverzekering, een spaarverzekering of een goede spaarrekening en deposito.