Crisis voorlopig door dieptepunt; nu de economische gevolgen

Met de wereldwijde aanpak van Centrale Banken en Overheden ziet het er naar uit dat de financiële crisis voorlopig door het dieptepunt heen is. Nu maken we ons op voor de negatieve invloeden ervan op de economie.

Oorzaak financiële crisis

De crisis in het financiële systeem is veroorzaakt door het verpakken van hypothecaire leningen in obligaties en het verkopen en doorverkopen er van. Er werd geld geleend aan huizenkopers zonder rekening te houden met de vraag of deze kredietnemers hun verplichtingen na konden komen. Er werd niet of onvoldoende gekeken naar het inkomen en de gevolgen van een stijgende rente. Steeds als er weer een pluk hypotheken was verstrekt, werden deze gebundeld en aan andere partijen doorverkocht. Zo kwam er geld binnen om weer nieuwe hypotheken te verstrekken. Stegen de huizenprijzen, dan was er weer ruimte om een extra hypotheek op te nemen, om daarmee weer een nieuwe auto te kopen of die droomreis te maken. Met name de Amerikanen hebben zo de afgelopen 8 jaren hun uitgaven gefinancierd met het stapelen van hypotheken.

Stijgt nu de rente of daalt het inkomen, of daalt de huizenprijs, dan is het afgelopen met het feest. Rente en afbetaling kunnen niet meer worden voldaan. En als dat op grote schaal gebeurt, dan dalen de huizenprijzen nog sterker: de zeepbel ploft.

Door het gebundelde en doorverkochte hypotheken waren inmiddels over de hele wereld verspreid bij banken terechtgekomen. Maar omdat niet bekend was of en in welke mate de hypotheken zouden kunnen worden afgelost, daalde de waarde van al die bundeltjes zo sterk, dat daardoor het eigen vermogen van banken steeds verder wegzakte. De afschrijving op dubieuze leningen was een feit. Eerst waren de Amerikaanse banken het slachtoffer, maar langzamerhand bleken ook Europese banken niet immuun. De kredietcrisis was een feit.

Reddingsoperaties van Overheden en Centrale Banken

Het internationale betalingsverkeer is gebaseerd op het vertrouwen tussen banken onderling. Zij lenen elkaar geld om de constante behoefte aan kapitaal wereldwijd te financieren. Helaas wist niemand meer welke bank welke rommellening had opgekocht en of er op het eigen vermogen moest worden afgeschreven. Banken vertrouwden elkaar niet meer. Bank A dorst bank B geen geld meer te lenen en het betalingsverkeer kwam tot stilstand.

Inmiddels had de crisis het niveau bereikt, waarop ook de spaarder zich in de strijd mengde. Alle verhalen rond bankencrises en betalingsproblemen leidde er toe dat de spaarder zijn geld weg ging halen bij bank, waarvan werd vermoed dat het niet zo goed ging. Leek het er eerst op dat met een vermogensversterking van een paar miljard een bank geholpen kon worden, al heel snel bleek dat er meer drastische maatregelen nodig waren om de banken overeind te houden. Er dreigde zelfs een serieuze run op de bank van spaarders die massaal hun geld terug wilden. Toen konden Overheden en Centrale Banken niets anders meer dan met grof geschut in te grijpen. In Nederland is de gang van zaken rond Fortis daar een prachtig voorbeeld van. Dacht Bos op vrijdag 12 september 2008 Fortis nog te kunnen redden met een injectie van ruimt 4 miljard, een week later moest hij het Nederlandse deel al nationaliseren van bijna 17 miljard. Was dat niet gebeurd, dan hadden we waarschijnlijk een faillissement gehad met alle negatieve gevolgen van dien, ook voor andere banken. Om de zaak nog meer te sussen werd het garantiestelsel op particuliere spaartegoeden verhoogd naar € 100.000,- per rekeninghouder per bank, kwam er 20 miljard ter beschikking voor het versterken van de vermogenspositie van banken en werd er 200 miljard uitgetrokken om de leningen binnen het interbancaire betalingsverkeer te garanderen. Dat allemaal om een totale ineenstorting van het financiële systeem te voorkomen.

Hebben we nu het ergste gehad

Voorlopig even wel ja. Heel langzaam begint het interbancair betalingsverkeer weer op gang te komen. Banken durven elkaar weer voorzichtig wat geld te lenen. Bovendien hebben en zullen Centrale Banken waar nodig geld in het systeem pompen om de liquiditeit op gang te houden. Maar alles is nog niet verwerkt. Het grote probleem is, dat nog steeds niet duidelijk is welke bank met welk “vergiftigde” producten zitten opgezadeld en wat daarop nog moet worden afgeschreven. En dan is er nog een probleem. Wat met hypotheken is gedaan, is ook met financieringen op auto’s en creditcards gedaan. Een van de grootste bedrijven op dat gebied is het financieringsvehikel van General Motors GMAC. Dit bedrijf – in Nederland tot voor kort o.a. bekent als geldverstrekker – heeft in Amerika een gigantisch wagenpark gefinancierd. En nou juist deze markt is tot stilstand gekomen. Amerikanen kopen even geen nieuwe auto’s meer. Thans is bij benadering nog niet bekend aan welke bedragen we moeten denken en hoe risicovol deze producten zijn. Maar het is zeker niet uitgesloten dat er nog een golf van afwaarderingen aan zit te komen.

Economische gevolgen

Leek in eerste aanleg de kredietcrisis een zuiver bancair probleem, inmiddels blijkt wel overduidelijk dat de impact op de economie gigantisch zal zijn. Omdat de kredietcrisis zich als een orkaan heeft ontwikkeld, vinden we de gevolgen nog niet terug in de economische indicatoren. Maar de eerste signalen zijn daar. Zoals al gezegd, de verkoop van auto’s os drastisch gedaald. Autofabrikanten leggen productielijnen stil en dealers weten al niet meer hoe zij de volgende maand door moeten komen. En deze industrie wordt traditioneel als eerste getroffen. Dit is nog maar het begin. Maar luchtvaartmaatschappijen melden al sterke vermindering van het aantal passagiers, orders voor kapitaalgoederen worden afgezegd of uitgesteld, uitzendbureaus laten ons weten dat het aantal uitzendingen dramatisch daalt, grondstoffenleveranciers zien hun afzet dalen, de advertentiemarkt verkoopt veel lagere volumes, kortom er is geen bedrijfstak waar de gevolgen niet volbaar zijn of zullen worden.

Het is dan ook niet meer de vraag of, maar hoelang we in een recessie schieten. Blijft het bij een milde recessie met een aantal achtereenvolgende kwartalen van daling van de economie, dan valt het uiteindelijk nog wel mee. Als onze welvaart wordt teruggeworpen op het niveau van 2006 of 2005 dan is het niet zo erg. Tenslotte hadden we het een paar jaar geleden ook niet slecht. Erger wordt het als de recessie dieper wordt en langer aanhoudt, ja zelfs omslaat in een depressie. Dan zijn de rapen pas echt gaar.

Gevolgen voor Nederland

Wij verkeren in de gelukkige omstandigheid dat onze economie er mondiaal gezien goed voor stond. We kunnen dus best een stootje hebben. Ik zeg met name stond, want langs ons heen gaan zal de recessie niet. Denk er alleen maar eens aan hoe de overheidsuitgaven zullen stijgen als de volledige financiering van de kredietcrisis moet worden aangesproken. Er zal dan ruim 210 miljard aan leningen uitgeschreven moeten worden. En zelfs bij een gunstige rente van 4% betekent dit al dat de overheidsuitgaven jaarlijks met 8 miljard stijgen. Daar komt bij dat onze export en de consumptieve bestedingen in 2009 ook terug zullen lopen, met als gevolg lagere belastinginkomsten. En dan heb ik het nog niet over stijgende werkeloosheid en vermindering van het besteedbaar inkomen. Allemaal mogelijk bij een lange en diepe recessie. Een geluk bij een ongeluk is de wereldwijde daling van grondstoffenprijzen. Dit leidt tot een lagere inflatie. Daarmee wordt de koopkracht weer gestimuleerd. Bovendien biedt het de Europese Centrale Bank de mogelijkheid de rente te verlagen. En dat is goed voor uw geldbuidel en uw hypotheek.

Dubbeltje op z’n kant

Alles zal afhangen van de bereidheid van wereldleiders om een gecoördineerd en samenhangend beleid te ontwikkelen. Want juist in een situatie als deze is een afgewogen pakket aan stimuleringsmaatregelen nodig. En niet, zoals in de jaren dertig, het Amerikaans protectionisme in de vorm van de New Deal van Roosevelt. Dit heeft de recessie toen alleen maar verdiept en verscherpt. Met alle gevolgen van dien.

Update 20 oktober 2008: DNB lichte krimp in 2009

Directeur Brouwer van De Nederlandse Bank heeft nu ook gezegd dat er de komende jaren geen economische groei te verwachten valt. In september voorspelde het Centraal Planbureau nog een groei in 2009 van 1,25%. Maar ook uit deze hoek komen nu geluiden over een aanmerkelijke verslechtering door de kredietcrisis. SER-kroonlid en directeur van het CPB is nu ook van mening dat de effecten op de economie onvermijdelijk zijn. © 2008 - 2009 Hypotheekinfo, gepubliceerd in Geld (Financieel) op 16-10-2008, laatst gewijzigd op 20-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hypotheekinfo is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wat is het verschil tussen recessie en depressie ?: Sinds de globale economische wereldcrisis van eind oktober 2008 worden we overspoeld met economische termen. Je hoort specialisten praten over dingen als c…
• Zitten we momenteel in een recessie?: We vragen ons wel eens af in deze grillige tijden of we nu eigelijk in een recessie zitten. Of zit er een recessie aan te komen? Enkele kanttekeningen bij dit economisch…
• Recessie weetjes: Onlangs stelde de Organisatie voor Economishe Samenwerking (OESO) in een rapport dat de Nederlandse economie volgend jaar krimpt. Begin december voorspelt het Centraal Planbureau (CPB) dat…
• Opgepast met de kredietkaart!: Steeds meer mensen beginnen hun kleine aankopen nu ook met een kredietkaart te betalen. Is dat wel slim?
• Hoe ernstig is de economische crisis?: De huidige economische crisis heeft de wereldeconomie verrast door haar grote omvang en haar algemeen karakter. Niet alleen de beurzen zijn ingestort, maar ook de reële…