Kredieten en garanties

De overheid kan op verschillende manieren garant staan voor financiele problemen van bedrijven, particulieren of instellingen. De overheid kan dit doen door deelneming, kredieten en garanties. Deze begrippen zijn een van de belangrijkste instrumenten die de overheid kan inzetten om gedrag van instellingen en particulieren te beinvloeden door financiele prikkels.

Deelneming

De overheid kan deelnemen in privaatrechtelijke rechtspersonen (bv of nv) door risicodragend vermogen ter beschikking te stellen. De overheid treedt dan op als aandeelhouder, waardoor zij medeverantwoordelijk is voor het beleid van de desbetreffende onderneming en voor de financiele risico's die met de ondernemingsactiviteit gepaard gaan.

Belangrijke motieven voor overheidsdeelneming in een bedrijf zijn de zeggenschap die de overheid daarmee over het bedrijf verwerft, de producten of diensten die het voortbrengt, de prijzen daarvan en de afzetmarkt. In het verleden werd overheidsdeelneming wenselijk of noodzakelijk geacht indien een bedrijf een monopoloide marktpositie had,, zoals bij de PTT en de energiebedrijven het geval was, of als de desbetreffende goederen en diensten van strategisch belang waren (militaire goederen). Tegenwoordig wordt, mede in het kader van de Europese economische eenwording, de vrije markteconomische mededinging bevorderd, zodat afhankelijkheid van de overheid steeds minder voorkomt, ook waar het strategische goederen en diensten betreft.

Kredieten

Een ander motief kan financiele steunverlening zijn aan een bedrijf als er geen andere financieringsbronnen voorhanden zijn. Dat kan in de vorm van achtergestelde leningen, kredieten of ander risicodragend vermogen. Kredieten worden dan verleend om de werkgelegenheid te behouden of om de kennis en de marktpositie van het bedrijf in stand te houden. Deelnemingen varieren van het hebben van een minderheidsbelang tot een volledige dochtermaatschappij. Kredieten kunnen ook voor niet-commerciele doeleinden beschikbaar worden gesteld, zals het geval was in de sociale woningbouw in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw toen het ministerie van VROM kredieten aan gemeenten en woningbouwcorporaties verleende.

Garanties

De overheid kan naast deelnemingen en het verstrekken van kredieten ook garanties verlenen. Deze vorm is minder ingrijpend, omdat de overheid slechts borg staat voor overeengekomen financiele verplichting van een organisatie, bedrijf of particulier, bijvoorbeeld voor de rentebetaling of voor de aflossing er een eventueel tekort is. Garantieverlening houdt dus in dat de overheid zich tegenover de garantienemer garant stelt voor het nakomen van financiele verplichtingen of het subsidieren op basis van een exploitatietekort. Zo worden aan ondernemers die goederen of diensten aan het buitenland leveren, exportgaranties gegeven. Zij verzekeren zich dan tegen het risico dat de afnemer zijn betalingsverplichtingen niet nakomt. Een voorbeeld in de particuliere sfeer is de gemeentegarantie voor bepaalde categorie burgers die een hypotheekverplichting aangaan voor de aankoop van een huis. De financiele concequenties worden pas zichtbaar als de organisatie, het bedrijf of de burger die de garantieverlening ontvangt, niet aan zijn of haar verplichtingen kan voldoen.