De ondergang van DSB Bank, Pieter Lakeman en de media

Voor 1 oktober 2009 hadden de meeste Nederlanders nog nooit van Pieter Lakeman gehoord en waarschijnlijk het merendeel van de klanten van DSB Bank ook niet. Desondanks duurde het minder dan 12 dagen om het het kaartenhuis van DSB Bank in te laten storten. De oproep aan DSB-spaarders om elders te gaan sparen had gewerkt. De schuld van het klappen van DSB Bank wordt nu voornamelijk bij Pieter Lakeman gelegd, maar deze conclusie gaat aan een aantal zaken voorbij.

Van kredietverkoper tot bank

Op 24 december 2005 maakte DSB Bank promotie. De bank had in de voorgeschiedenis kennis gemaakt met het bankwezen met behulp van een voorschotbank. Na een aantal succesrijke jaren als kredietbemiddelaar richtte Dirk Scheringa in 1991 de DSB Voorschotbank op. Een voorschotbank kan voor eigen risico en rekening (consumptief) krediet verstrekken en daarmee extern geld aantrekken. De externe financiering komt voornamelijk van andere banken en financiële instellingen. DSB beschikte ook over een vergunning op basis van de Wet op het consumptief krediet (Wck). Het bemiddelen in kredieten en hypotheken bleef echter de grootste activiteit van de DSB groep.

Deskundigheid en integriteit

De "kerstboom" aan BV's en tussenpersonen werd groter, al dan niet door overnames. Onder andere Becam, Frisia Financieringen, Lenen.nl en Postkrediet behoorden tot de DSB groep. Maar sinds 1991 kon er voor een groot deel "voor eigen parochie" worden bemiddeld door veel kredieten onder te brengen bij de eigen voorschotbank. Maar vanaf 24 december 2005 konden de activiteiten worden uitgebreid met betaal- en spaarrekeningen. Volgens de nieuwe regels, ingesteld na het uitbreken van de kredietcrisis, had DSB Bank waarschijnlijk geen bankvergunning gekregen. Wellicht hadden de bestuurders de toets van deskundigheid en integriteit niet doorstaan. Echter destijds konden ook al vraagtekens worden geplaatst bij het verdienmodel van DSB Bank. Bovendien was net een kleine effecten-, hypotheek- en spaarbank ten onder gegaan: Van der Hoop Effectenbank.

Hoogste spaarrente en DSB Bank

Het spaarbedrijf van DSB Bank kende een voorspoedige start, ook al vanwege het feit dat DSB Bank een van de hoogste spaarrentes in de markt aanbod. Het verdienmodel van DSB Bank was echter niet geënt op de traditionele rentemarge, maar op provisies. Ook al was het verschil tussen de spaarrente en de leenrente groot. De winsten werden echter gestoken in de uitbreiding van het imperium. Daarnaast werden jaarlijks tientallen miljoen uitgegeven aan reclamegeld in diverse dagbladen, magazines, Internet, radio en televisie. DSB Bank bleef al met al een kredietverkoper en maakte niet de gehoopte transformatie naar een traditionele bank.

De oproep op 1 oktober 2009

De oproep van Pieter Lakeman tot een bankrun viel in een vruchtbare tijd. Zonder de kredietcrisis was het waarschijnlijk niet zo snel gelopen. Daarnaast werden een paar dagen eerder de spaarrentes van DSB Bank verlaagd. Ook was de bank en de verkooppraktijken onderwerp van gesprek in zowel de media als de politiek. De tsunami van opnames zwelde aan, terwijl het Internetsysteem van DSB Bank de aanvragen niet meer kon verwerken.

Mediahetze?

Zeker, diverse media hadden DSB Bank regelmatig als onderwerp van discussie. Daarnaast excelleerde DSB Bank in het veelvuldig aanbevelen van leningen in diverse TV-spotjes en dat terwijl veel mensen in de problemen waren gekomen door overmatige kredieten, al dan niet van DSB Bank. De kredietcrisis maakte het bankwezen ook al niet populair. Daarnaast lag de bankrun bij Fortis Bank nog vers in het geheugen. En is het geen taak va de media om misstanden aan de kaak te stellen? Er juist veel te lang gewacht om dergelijke woekerpraktijken ter discussie te stellen. En ook al was/is DSB Bank niet de enige, de storm der kritiek was blijkbaar te groot om aan te kunnen. Dat heeft het bestuur van DSB Bank te lang onderschat, omdat in het verleden die kritiek makkelijk naar het rijk der fabelen kon worden verwezen.

Boetes AFM

Echter de boetes van de Autoriteit Financiële Markten hebben een bewijs opgeleverd. De leenreclames van DSB Bank waren vooral gericht op het inspelen van gevoelens om niet onder te doen voor de buren of vrienden: nieuwe auto, nieuwe keuken, verbouwing, extra vakantie, etc. Over kredietproblemen praten hoorde daar niet bij. Maar de kredietcrisis maakte de problemen van veel mensen onoverkomelijk en de schaamte ging overboord.

Claim op Pieter Lakeman kansloos: leners versus spaarders

Lakeman's oproep was gebaseerd op de financiële huishouding van DSB Bank. Een dergelijke mening mag in het land van de vrije meningsuiting worden gedebiteerd. Je mag blijkbaar wel oproepen tot een consumentenboycot (bv. bij Albert Heijn en Shell in het recente verleden), dus waarom niet bij een bank? Juist omdat het een bank is? Dat lijkt onwaarschijnlijk, zeker nu DSB Bank niet is bestempeld als systeembank. Is Pieter Lakeman een autoriteit in de zin van minister of toezichthouder? Nee. De bestempeling van provisies van DSB Bank als idioot door Wouter Bos kunnen net zo goed als katalysator worden gezien. Is het richten van de pijlen van de politiek, hoogleraren en De Nederlandsche Bank (DNB) op Pieter Lakeman niet een middel om eigen falen te verbloemen?

Dirk Scheringa sprak niet de waarheid over de kosten

Daarnaast loog Dirk Scheringa openlijk in een NOVA-uitzending over de kosten van de regeling voor gedupeerden de donderdag voor het instellen van de noodregeling bij DSB Bank. In plaats van EUR 26 miljoen zou die regeling namelijk EUR 85 miljoen kosten, zo bleek uit het vonnis van de rechter. En dat verschil was genoeg om de bank insolvabel te verklaren. DNB had eerder de teugels moeten aantrekken bij DSB Bank en zelfs nooit een bankvergunning moeten verstrekken. En dat moet onderwerp van onderzoek zijn en ook waarom het onderzoek van de AFM zo lang op zich heeft laten wachten.

---

Bij wie is het nu veilig sparen tegen de hoogste spaarrente in Nederland?

Het is inmiddels duidelijk geworden dat er 3 spaarbanken met de hoogste spaarrente uit de bus komen rollen: met name AEGON Bank (AEGON Eigen stijl Sparen en Ajax Eigen stijl Sparen) en MoneYou. De Nederlandse spaarmarkt kent een versnipperd aanbod, van zowel banken met buitenlandse wortels als verzekeraars. Spaarrentes veranderen regelmatig, maar banken houden elkaar ook scherp in de gaten. Een actueel overzicht met de hoogste spaarrente en banken die vallen onder het depositogarantiestelsel vindt u in Veilig sparen tegen de hoogste spaarrente in Nederland (inclusief actueel renteoverzicht).