Het pensioen in België

Aanvankelijk werd er een verplicht spaarfonds opgelegd bij de vroegere ASLK. Voor mensen met een ontoereikend inkomen legde de overheid bij. Een andere basis is het concept van de levensverzekering. Op de 65ste verjaardag werd een berdrag uitgekeerd waarvoor je contractueel verzekerd was. Dit bedrag is niet noodzakelijk gelijk aan de betaalde sommen.

Brugpensioen

Dit is niet hetzelfde aan pensioen maar neigt ernaar in de zin dat werknemers die ontslagen worden op enkele jaren voor hun pensioen (maximum 5 jaar) op het brugpensioenstelstel kunnen terugvallen. De werkgever zal een bedrag betalen dat de helft bedraagt van het verschil tussen een werkloosheidsuitkering en zijn vroeger loon. Dit is voor de betrokkene dus gunstiger dan werkloos te zijn. Voor de werkgever heeft dit ook voordelen: geen opzegvergoeding of verder volledig loon te betalen. Voorgaand is de wettelijke regeling. Bij wijze van CAO kan per sector nog ‘zachtere’ voorwaarden bepaald worden.

'Echt' pensioen

Concept
Er zijn een viertal pensioenvormen:

• ouderdomspensioen: door het loutere bereiken van een leeftijd krijg je recht op een uitkering. Dit sluit dus niet een arbeidsverbod in. (cf Nederland)
• Rustpensioen daarentegen houdt wel een arbeidsstop in. Omwille van het opgeven van het recht op arbeid op een bepaalde leeftijd krijg je dan de uitkering.
• Bijstandspensioenen worden slechts uitgekeerd voorzover daar een nood aan is bij de betrokkene. Dit systeem bestaat in Australië. In België wordt deze functie waargenomen door de inkomensgarantie voor ouderen.
• Ambtenarenpensioen stamt af van de Romeinse overheidspensio: de ambtenaar werd niet betaald maar kreeg wel een voortdurende vergoeding, ook tot na het ambt.

Basis van het pensioen
De idee om ouderen dmv hun pensioen van de arbeidsmarkt te halen om plaats te maken voor jongeren heeft ook even gegolden. Het pensioen was dan niet gebaseerd op bijdragen maar als vergoeding voor het afstaan van een arbeidsplaats. Het pensioen is langzamerhand gaan gelden als een burgerrecht. In dit kader gaf de Nederlandse overheid op 65 sowieso een pensioenrecht, ongeacht of je nog doorwerkte of niet.

Financieringstechnieken
Er zijn er 2: de repartitie, die erop neerkomt dat de huidige pensioenen betaald worden door de huidige generatie werkenden. Daartegenover staat de kapitalisatiemethode: de werknemer draagt bij in een fonds waaruit hij later betaald zal worden. In de historie werd aangevangen met een kapitalisatiesysteem dat zowel individueel als collectief georganiseerd kon worden. De evolutie bracht er repartitie-elementen in nav de inflatie na wereldoorlog 2.

Vandaag spreekt men opnieuw van het herinvoeren van de kapitalisatie nav de vergrijzing van de samenleving, waardoor de actieve bevolking afneemt terwijl ze een toenemende inactieve bevolking moet onderhouden. Dit is echter een valse oplossing als we kijken hoe beide financieringstechnieken ten gronde werken: in een normale situatie blijven ze namelijk allebei in de nationale economie. Deze kringloop kan ingeval kapitalisatie doorbroken worden als in het buitenland lucratievere beleggingen mogelijk zijn. Dit creëert een leegloop van kapitaal uit een land waardoor de actieve bevolking nog meer afneemt. Hiertegen biedt repartitie een mogelijke oplossing.

Pensioensysteem in België
Er wordt een leeftijd voorzien waarop het rustpensioen intreedt. Dit is voor mannen op 65. Voor vrouwen ligt deze leeftijd lager. Dit is het gevolg van de geschiedenis: in de jaren 30 wilde de feministische beweging dat vrouwen minder bijdragen moesten betalen op hun arbeid omdat hun arbeid geen gezinspensioenrechten creëerde in tegenstelling tot de mannen. Omdat een verlaging van de bijdragen ertoe zou leiden dat werkgevers geen duurdere mannen meer zouden aannemen, werd ipv de bijdragen te verlagen, de pensioenleeftijd verlaagd tot 60. In 1984 voerde de wet gelijke pensioenrechten in waardoor de verschillende pensioenleeftijd haar reden verloor (maar toch bleef bestaan). Marcel Colla wilde dit verhelpen door voor mannen en vrouwen een flexibele pensioenleeftijd in te voeren tussen 60 en 65. Dit ging echter voorbij aan het feit dat het pensioen van mannen en vrouwen toch nog anders berekend werd: voor mannen op een loopbaan van 45 en voor vrouwen op 40 jaar. Om deze discriminatie op te heffen, kwam een interpretatiewet tussen die zei dat deze wet géén gelijke pensioenleeftijd instelde. De oplossing is echter in aantocht: mbv een geleidelijke gelijkschakeling ligt in 2009 de pensioenleeftijd gelijk.

Stopzetting arbeid
Het is vereist dat de arbeid stopgezet wordt. Toch kan de gepensioneerde nog enig werk uitvoeren mits hij voldoet aan enkele voorwaarden:

• de werkgever mag maar slechts betalen wat nog kan onder de loongrens van de gepensioneerde. Een maand achterstand kan dus niet de volgende maand ingelost worden. De indexering van de pensioenen loopt niet gelijk met die van de gewone lonen.
• De gepensioneerde moet zijn werkgever bij aangetekende brief inlichten van zijn status van pensioen, zelfs als deze daar al van op de hoogte is.

Het niet nakomen van een dezer voorwaarden zal leiden tot een vermindering of schorsing van pensioenrechten, en dat ondanks het feit dat pensioen als een eigendomsrecht erkend is geworden door het EHRM.

Het pensioen zelf
Het Belgische pensioen wordt in tegenstelling tot in onze buurlanden (waar enkel de laatste jaren meetellen), berekend over de ganse loopbaan. Er wordt een gemiddelde genomen van alle loopbaanjaren. Daarbij worden enkele correcties aangebracht:

• gelijkgestelde periodes aan een fictief loon, deze periodes mogen maximaal 1/3 van de totale pensioenbasis uitmaken.
• De loopbaanjaren worden geïndexeerd en geherwaardeerd naar hedendaagse maten.
• In bepaalde voorwaarden (oa voldoende gewerkt hebben) wordt een minimumpensioen toegekend. Voornamelijk vrouwen hebben hier voordeel bij omdat zij veelal aan lagere lonen hebben gewerkt dan hun mannelijke collega’s.

Het zo vastgestelde loon wordt afhankelijk van de gezinssituatie van de gepensioneerde voor 75% (gezinspensioen) of 60% (alleenstaande) in aanmerking genomen. Het gezinsconcept hier wordt nog altijd gezien als een gehuwde cluster. Wettelijke en a fortiori feitelijke samenwoning telt hier dus niet mee. (hoewel wettelijke samenwoning volgens de invoeringswet gelijke rechten creëert, ook op pensioenvlak).

In geval van feitelijke scheiding moet ongeacht de fout (met uitzondering voor moordpoging alsook degene die uit de ouderlijke macht is ontzet) de helft van het pensioen worden afgestaan aan de weggetrokken partner, ook al heeft deze zelfs geen recht op onderhoudsgeld. Bij echtscheiding wordt in hoofde van de andere echtgenoot een bijkomend en eigen pensioenrecht gevormd. Dit betekent dan dat 1 pensioenbijdrage 2 pensioenen betaalt. (het pensioen van de weggetrokken zonder initieel eigen recht wordt berekend op dat van de echtgenoot die hier het recht creëerde voor het aantal jaren dat ze gehuwd waren). Deze meegenietende echtgenoot mag echter niet hertrouwen. © 2007 - 2009 Guggenheimer, gepubliceerd in Diversen (Financieel) op 04-04-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Guggenheimer is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Uitkeringen en bijdragen sociale Zekerheid 2008: Nederland is wellicht het land met de beste sociale zekerheid. Zo is er voor bijna iedereen wel een vangnet, indien het door omstandigheden niet mogelijk is o…
• Vergrijzing ondermijnt sociale zekerheid: Het systeem van sociale zekerheid komt onder zware druk te staan als gevolg van de vergrijzing. Dat betekent langer doorwerken en ook na je 65-ste sociale premies (b…
• Sociale zekerheid en de RSZ: werknemers: Bijkomstige betrekkingen (zoals die van een studentenjob) en betrekkingen van korte duur werden bij KB aan de RSZ bijdragen onttrokken. Daar de bestrijdsingstermijn v…
• Klein pensioen afkopen: Een pensioenfonds kan een klein pensioen afkopen. Reden: de administratieve rompslomp staat niet meer in verhouding tot het uit te betalen pensioen. Het wordt te duur voor de pensioen…
• Algemene Ouderdoms Wet (AOW): Op een gegeven moment bereik je in je leven een punt waarop je kan stoppen met werken terwijl je nog wel verzekerd bent van een vast, maandelijks inkomen. Dit is vanaf je 65e ve…