De rechten van de aandeelhouder in een onderneming

Bij de financiële moeilijkheden van de Fortis Bank en de overname door de Franse bank BNP Paribas heeft iedereen meerdere keren horen praten over de algemene vergadering van de aandeelhouders. Tijdens de stemming voor de overname door de Franse bank was er heelwat onenigheid onder de aandeelhouders. Maar wat zijn - naast het recht op een dividend - nu eigenlijk de rechten van de kleine aandeelhouder om zijn stem te laten horen in het beleid van de onderneming?

De basisrechten van de aandeelhouder

De aandeelhouder heeft recht op een dividenduitkering, wat erop neer komt dat de onderneming de aandeelhouder laat meedelen in de winst. De dividenduitkering is nochtans geen verplichting voor de onderneming. De aandeelhouder heeft ook een inschrijvingsrecht, waardoor hij voorrang krijgt als er eventueel nieuwe aandelen worden uitgegeven.

Behalve deze rechten heeft de kleine aandeelhouder nog andere belangrijke rechten om zijn stem in de onderneming te laten horen. Het gaat onder meer om het recht om de algemene vergadering bij te wonen, het vraagrecht en het spreekrecht.

De algemene vergadering van aandeelhouders

Vanaf het moment dat je ook maar één enkel aandeel bezit, heb je het recht om de algemene vergadering van de onderneming bij te wonen. De onderneming is verplicht aan zijn aandeelhouders te laten weten waar en wanneer de algemene vergadering zal plaatsvinden. In de praktijk wordt dit meestal gedaan via een aankondiging in de krant. Als je een aandeel op naam bezit, dan is het mogelijk dat je een persoonlijke uitnodiging ontvangt. Die uitnodiging bevat ook de agendapunten van de algemene vergadering.

De onderneming is verplicht om minstens 15 dagen voor de algemene vergadering de nodige informatie ter beschikking te stellen van de aandeelhouders. Meestal gaat het om de jaarrekening en het jaarverslag die je kan inkijken op de hoofdzetel van de onderneming. Eventueel kan je vragen dat de onderneming je die informatie opstuurt. De bedoeling is dat je met deze informatie je kan voorbereiden op de algemene vergadering.

De algemene vergadering wordt geacht altijd plaats te vinden, ook al is de opkomst van aandeelhouders beperkt. Als er sprake is van een buitengewone algemene vergadering, kan er wel een bepaald percentage van aanwezigen vereist zijn. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een kapitaalverhoging die moet goedgekeurd worden. Interessant om weten is dat je de algemene vergadering even mag verlaten om te beraadslagen met medestanders en dat je daarna gewoon weer mag binnenkomen. De bestuurders van de onderneming daarentegen hebben dat recht niet.

Het vraagrecht van de aandeelhouder

De statuten van de onderneming kunnen niet uitsluiten dat de minderheidsaandeelhouder een vraagrecht heeft. Als minderheidsaandeelhouder kan je beroep doen op je vraagrecht als je het niet eens bent met dingen die in de onderneming gebeuren. Via het vraagrecht kan je kritisch zijn en je ongenoegen uiten over bepaalde beslissingen. Eventueel kan je proberen om andere aandeelhouders op je hand te krijgen en op die manier het beleid in de onderneming beïnvloeden.

De raad van bestuur mag het vraagrecht van de aandeelhouder niet miskennen, want dat kan leiden tot een nietigverklaring van de algemene vergadering. Als de bestuurders van de onderneming weigeren om te beantwoorden op een vraag van een aandeelhouder, dan is de rechter bevoegd om hierover uitsluitsel te geven. De raad van bestuur is daarentegen niet verplicht om op je vragen te beantwoorden als het antwoord ernstige schade zou kunnen betekenen voor het bedrijf, voor het personeel of voor de andere aandeelhouders.

Het spreekrecht van de aandeelhouder

Als aandeelhouder heb je ook een spreekrecht, waardoor je de mening van andere aanwezigen op de algemene vergadering kan beïnvloeden. Hoedanook is voor een beslissing die genomen wordt een meerderheid van stemmen nodig. In je eentje kan je dus geen beslissing tegenhouden; er is altijd een meerderheid nodig.
Als de kleinere aandeelhouders menen dat hun rechten niet geëerbiedigd worden door de grote aandeelhouders, dan kunnen ze zich verenigen. Op die manier kunnen ze gezamenlijke acties ondernemen om het beleid in de onderneming te beïnvloeden.