Bloedbad op de beurzen. Hoe nu verder?

Al het nieuws wordt beheerst door de crisis op de financiële markten. Het lijkt wel of er niets anders meer speelt. Maar het geeft wel aan hoezeer het leeft. Hoe heeft het zo ver kunnen komen? En belangrijker nog: waar gaan we heen? Hieronder een nadere beschouwing.

De Aanloop

De aanloop naar de situatie van nu begon circa 16 maanden geleden. Door de oplopende hypotheekrente konden Amerikaanse huiseigenaren met een hypotheek met variabele (=kortlopende) rente de hypotheekrente niet meer betalen. Zij moesten hun huis verkopen. Maar de oplopende rente maakte dat de vraag naar huizen stagneerde. Het huis kon niet worden verkocht en de waarde daalde. Gedwongen verkoop was het gevolg. Daarmee werd een neerwaartse spiraal ingezet.

Nu is het al zeker 8 tot 10 jaar de gewoonte dat banken de hypotheekportefeuille bundelen in obligatieleningen. Securisatie noemt men dat. Een bundeltje hypotheken wordt doorverkocht aan andere partijen. Niks aan de hand, zolang de huiseigenaren in dat bundeltje maar netjes de rente blijven betalen en de waarde van de woningen niet zakt. Maar dat gebeurde wel. Het bundeltje hypotheken werd daardoor minder waard dan de koper er aanvankelijk voor had betaald. En overeenkomstig de nieuwste boekhoudregels moeten banken deze waarden op hun balans in overeenstemming brengen met de werkelijkheid: afschrijvingen op de bezittingen dus. Intussen waren deze bundeltjes zo vaak gekocht en doorverkocht, dat niemand meer precies wist wie welke bundeltjes in bezit had.

Kan een bank zo snel failliet gaan?

Een bank trekt geld aan om dat vervolgens uit te lenen aan bedrijven en particulieren in de verwachting dar winst mee te maken. U spaart bij een bank en krijgt 3,5% rente per jaar. Vervolgens leent de bank dit geld uit aan een bedrijf en ontvangt 8% per jaar. Het verschil is voor de bank de winst, waaruit zij de kosten betaalt en winst overhoudt voor het personeel, de directie en de aandeelhouders. De buffer van de bank wordt gevormd door haar eigen vermogen. Dat eigen vermogen ligt niet ergens in een kluis, maar wordt ook weer aangewend om winst te maken. Bijvoorbeeld door eigen aandelenposities in te nemen, uit te lenen of zelf onroerend goed aan te kopen. Zolang het eigen vermogen en de schulden zich ongeveer 1:1 verhouden, spreekt men van een solvabele positie (= het vermogen om te allen tijde aan de financiële verplichtingen te kunnen voldoen).

Een bank gaat failliet als zij niet langer in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. En dat moment wordt bereikt als de schulden groter zijn dan de bezittingen. Op dat moment is de bank technisch failliet. Dan is er nog niks aan de hand, zolang de schuldeisers (andere banken, spaarders, etc.) hun geld maar niet massaal en tegelijk opvragen. Doen zij dit wel, dan gaat de bank ook feitelijk failliet.

Omdat de bundeltjes hypotheken steeds minder waard werden, kwam het eigen vermogen van de bank steeds meer onder druk. Tot het moment, waarop de buitenwacht (andere banken, bedrijven en particulieren) het eigen vermogen van de bank niet meer vertrouwden. En dan gaat het snel. Dat hebben we o.a. aan Fortis kunnen zien.

Vertrouwen komt te voet, maar gaat te paard

Banken vertrouwen elkaar onderling al een aantal maanden niet. Over en weer worden grote vraagtekens gesteld bij de waarde van de bezittingen. En langzaam maar zeker – en momenteel steeds sneller – verliest ook het grote publiek het vertrouwen in de financiële markten. En als dat vertrouwen eenmaal weg is, dan neemt de kans toe dat spaarders hun geld van de bank gaan halen. Gebeurt dit massaal, dan spreken we van een run op de bank. Geen enkele bank heeft zoveel geld in cash voorradig om in dat geval alle spaarders hun spaarcentjes direct terug te kunnen geven. Dus al u in de rij staat om uw spaargeld op te nemen, maar u krijgt bij de kassa te horen dat er op dat moment niet genoeg geld meer is, dan kunt u zich een idee vormen van de blinde paniek die dan uitbreekt. Dat gebeurde aan het eind van de twintiger jaren van de vorige eeuw. Mensen haalden massaal hun geld van de bank, maar vingen bot. Er was simpelweg niet genoeg cash. Banken gingen failliet, de beurs klapte nog verder in elkaar en een wereldwijde crisis was een feit. Als het vertrouwen weg is, dan regeert nog slechts de emotie.

Rol van de overheden

Om dit scenario te voorkomen doen overheden alle mogelijke moeite om het systeem overeind te houden. In dit licht moet u ook de ingreep om Fortis overeind te houden van België, Nederland en Luxemburg zien. Een run op de bank moet koste wat het kost worden voorkomen.

Helaas is het een verkiezingsjaar in Amerika. Vooral de senatoren van Republikeinse huize krijgen van hun achterban te horen niet met het noodkrediet van 700 miljard in te stemmen. Het druist volledig in tegen het vrije marktdenken van de Amerikaanse Republikein. Maar ook in het Congres en de Senaat overheerst de mening dat er iets gedaan moet worden. Misschien duurt het nog tot na 4 november (de dag van de verkiezingen), maar het is mijn stellige overtuiging dat er een plan gaat komen. Het gevolg van het uitblijven er van is een te groot drama om over na te denken.

Hoe nu verder?

Voorlopig zal de emotie de markten blijven beheersen. Nog meer banken zullen het moeilijk gaan krijgen. Maar overheden kunnen zich simpelweg niet permitteren deze banken om te laten vallen. Dus ingrijpen van staatswege zal door blijven gaan. Dit zal de staatsschuld van verschillende landen vergroten (ook in Nederland). En dit leidt weer tot extra druk op de begroting, omdat de rentelast van de staat op zal gaan lopen. Onze rammelende begroting van een paar weken geleden kan eigenlijk al zo de prullenbak in. Overheden zullen moeten gaan bezuinigen, consumenten worden voorzichtiger, bedrijven stellen investeringen uit. Voor de korte termijn lijkt een recessie onafwendbaar. In de economie is een recessie een achtereenvolgende periode van negatieve economisch groei. Maar dat valt allemaal best nog wel mee. Want als onze economie 3% zou krimpen, dan zitten we nog altijd op het zelfde welvaartsniveau als in 2007 of 2006. En toen hadden we het ook niet arm. Dat is dus wat anders dan een depressie. Dat is een aantal jaren van krimpende welvaart, hoge werkeloosheid, hoge inflatie, honger en armoede. Maar dat zie ik niet zo snel gebeuren.

Lichtpuntjes

Gelukkig zijn er ook nog voldoende lichtpuntjes. Door deze crisis (want dat is het echt wel) zal de toekomstige Amerikaanse president zo snel mogelijk een eind maken aan de oorlog in Irak. De besparing op de kosten hiervan maakt dat de 700 miljard van het noodfonds binnen een jaar zijn terug verdiend. Bovendien zijn de overheidsfinanciën in Amerika en Europa beter op orde dan vroeger. Wat dat betreft kunnen we best een stootje hebben. Vanaf het derde kwartaal 2009 (of misschien al wat eerder) denk ik, zal de Amerikaanse economie weer wat aan gaan trekken, gevolgd door Europa eind 2009/begin 2010. Tot die tijd moeten we leven met oplopende rente, een wat hogere werkeloosheid, afzwakkende economische groei en toename van de staatsschuld. Maar heeft u nog wat geld in een oude sok, kijk dan eens naar aandelen. Er zijn aandelen die bijna voor niets kunnen worden opgepakt. Over een paar jaar heeft u dan waarschijnlijk een mooie winst behaald. © 2008 - 2009 Hypotheekinfo, gepubliceerd in Diversen (Financieel) op 30-09-2008, laatst gewijzigd op 06-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hypotheekinfo is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Dieptepunt kredietcrisis: reddingsplan VS van tafel geveegd: Zwarte maandag? Maandag 29 september zou de geschiedenis in kunnen gaan als de volgende zwarte maandag in de economische geschiedenis. Na overheid…
• Hoe wil Obama de economie herstellen?: Tijdens de strijd om het presidentschap was een van de belangrijkste onderwerpen misschien wel de economie. De hypotheekcrisis en de kredietcrisis hebben veel angst en…
• Schulden en jouw gezondheid: Schulden kunnen zorgen voor een slechte gezondheid. Als je in een financiële crisis zit is het belangrijk om op jouw gezondheid te letten. Stress door het hebben van schulden ver…
• Top 10 Beurskrach AEX: Beleggen op de beurs kan zeer lucratief zijn. Toch kleven er zeer grote risico's aan het beleggen. Door schandalen en aanslagen kunnen de beurzen behoorlijk van slag raken.
• Grotere concurrentie voor Euronext met Mifid: Mifid zal de beurzen doen schudden. Na de consolidatie slagen op de beurzen, komt nu de shake out door een veel grotere concurrentie voor Euronext en andere beur…