Hoe herken ik een gevaarlijk aandeel?

Als een belegging te mooi klinkt om waar te zijn, dan is dat meestal ook zo. Hoe herken je zo'n fonds? Het zijn vaak jonge bedrijven met een revolutionair product. Ook wordt er veel over geschreven in de beleggingspers. Een prachtig voorbeeld is spraaktechnologiereus Lernhaut & Hauspie, ooit de trots van Vlaanderen. Ze zijn geliefd bij aandelentipgevers: ‘story stocks’. Het betreft meestal kleine beursfondsen. De aantrekkingskracht zit in het verhaal dat over het aandeel wordt verteld. Er is bijna altijd sprake van een revolutionaire vinding. Die vinding belooft veel geld op te leveren. In de praktijk loopt het meestal slecht af met ‘story stocks’. De uitvinding blijkt toch niet zo bijzonder, het product is gewoon slecht of – wat nog verrassend vaak voorkomt – het bedrijf wordt gedreven door oplichters.

Voorbeelden uit het verleden van dit soort bedrijven zijn er te over. De meeste van die ondernemingen mogen dan al lang van de koerspagina’s zijn verdwenen, de beleggers die er zijn ingetrapt zullen deze ‘zwarte gaten’ in de portefeuille niet snel vergeten. Zo was er ooit een piepklein bedrijfje (Solectron) dat via de Nederlandse beurs geld ophaalde om een oneindige energiebron te ontwikkelen via het mysterieuze bolbliksem fenomeen. Uiteraard werkte het niet. De bolbliksem bleek meer energie te kosten dan het opleverde.

Spraaktechnologie

Onze zuiderburen kunnen er ook wat van. Het belgische Lernout & Hauspie was een ideale ‘story stock’ met zijn spraaktechnologie. Praten tegen de computer, een pc die je begrijpt, dat heeft toch de toekomst? Bovendien als een softwarereus als Microsoft er geld in steekt dan moet het toch wel deugen. Niet dus. L&H ging ten onder aan fraude gepleegd in het buitenland, te weten Zuid-Korea. Hoe verder weg, hoe moeilijker te controleren niet waar.

Een ander voorbeeld: het beursfonds TextLite van de gebroeders Hommel. Deze fabrikant van elektronische lichtkranten ging op een gegeven moment ‘revolutionaire’ zaktelexen fabriceren. Men schermde met grote contracten uit Taiwan. Daar kwam niets van terecht. Alleen de dure auto’s van de directieleden waren echt bij TextLite.

Docdata is ook zo’n roemruchte naam in het land van de ‘story stocks’. Docdata zou een revolutionair digitaal opslagsysteem ontwikkelen: het DocWheel. Telkens toonden de uitvinders weer veelbelovende prototypen. Het werd een faillissement. De restanten werden gekocht door bedrijvendokter Joep van den Nieuwenhuyzen die een andere bestemming aan de beursnotering gaf.

LCI uit Den Bosch sneuvelde ook door fraude in het buitenland. LCI was een rasechte ‘story stock’. Men had mooie verhalen klaar liggen rond de ‘Smart Pen’. En men schermde met een miljoenenclaim op de Amerikaanse bedrijf Motorola. De Smart Pen, een biometrisch instrument voor bijvoorbeeld digitale authenticatie, bleek een oplossing op zoek een probleem. Ongeveer zoals de Nasa voor ruimtevaarders een speciale balpen ontwikkelde waarmee ook in gewichtsloze toestand geschreven kon worden. Toen een Amerikaanse astronaut aan een Russische collega vroeg hoe zij dat probleem hadden opgelost, antwoordde de laatste: ‘Wij gebruiken een potlood.’

Sprookjes

Wie goed rondkijkt op de beurzen kan soms een sprookjesfonds ontwaren. Als er sprake is van een revolutionair product, een omstreden directie en veel rumoer in de pers dan is het vaak raak. Beleggers die enige tijd doorbrengen in financiële nieuwsgroepen (Yahoo!, DFT.nl en IEX), vallen vaak midden in complete beleggers oorlogen. Opgewonden beleggers laten geen middel ongebruikt om de eigen positie te verdedigen. Een mooi voorbeeld vormde het Yahoo! message board dat was gewijd aan Lernout & Hauspie, een Belgische leverancier van spraaktechnologie. Deze high tech-onderneming maakt stormachtige tijden door. Directeur Gaston Bastiaens’ positie wankelde nadat de ‘Wall Street Journal’ repte van ‘discrepanties’ in de spectaculaire gestegen Koreaanse omzet van Lernout & Hauspie. Drie Koreaanse bedrijven verklaarden in de ‘Wall Street Journal’ geen zaken met Lernout te doen, hoewel ze wel als zodanig werden opgevoerd door het bedrijf. Na het verschijnen van het artikel duikelde de koers. Opgewonden en emotionele Lernout & Hauspie-beleggers verzamelden zich dagelijks rond de virtuele dorpspomp. Hun oordeel: de schuld van de koersval lag niet bij Bastiaens en diens boekhouders, maar bij de boodschapper van het slechte nieuws, ‘Wall Street Journal’ journalist Jesse Eisinger. Deze journalist speelt speculanten in de kaart die gokken op een koersdaling, de 'shorters'.

Er is sprake van een complot. Een bende van vier, bestaande uit Jesse Eisinger, 'theStreet.com'-journalist Herb Greenberg, hedgefund Rocker Partners en diens analist Marc Cohodes. Feit was dat Herb Greenberg ideeën voor verhalen oppikte van Rocker Partners, een hedgefund waarvan bekend is dat het aan short-verkopen doet. Rocker is bovendien grootaandeelhouder van de Greenbergs werkgever, de bekende financiële internetkrant 'theStreet.com'. Jesse Eisinger heeft voor diezelfde publicatie gewerkt voordat hij de overstap naar de Wall Street Journal maakte. Marc Cohodes had een financiële 'talkshow' op het Internet waarin hij telkens de vloer aanveegde met Lernout & Hauspie. De trouwe Lernout & Hauspie beleggers hadden echter ongelijk. Hun geliefde aandeel bleek zo rot als een mispel. Er was geknoeid met cijfers, het bedrijf ging uiteindelijk failliet en de bestuurders werden door de rechter vervolgd. De beleggers waren hun geld kwijt.

Hoogtepunt

De zaak Lernout & Hauspie vormde maar een tipje van de ijsberg. De speculatiekoorts was zo hoog opgelopen in de jaren negentig van de vorige eeuw dat beleggers er met open ogen inliepen. hoogtepunt vormde het verspreiden van een vals persbericht over Emulex Corporation, een Amerikaans bedrijf actief in de destijds zeer kansrijk geachte 'glasvezel' sector. In het betreffende bericht werd naast een winstbijstelling, een onderzoek van de SEC (de Amerikaanse beurswaakhond), als ook het aftreden van de directie van Emulex aangekondigd. Dat is nogal wat.

Voordat Emulex-woordvoerders het bericht hadden kunnen ontkennen, stond het aandeel 60% lager. Zo'n $2,4 miljard aan marktwaarde ging in rook op. Aan het einde van de dag kon het aandeel herstellen maar het verlies bedroeg nog steeds ruim 6%.
Dat het valse persbericht serieus werd genomen, kwam omdat het verspreid werd via Internet Wire, een als betrouwbaar bekend staande nieuwsdienst. Het nieuws werd bovendien snel opgepikt door financieel persbureau Bloomberg. Die plaatste het zonder verificatie (en ook zonder te vermelden dat men niets had nagetrokken). De 23-jarige opsteller van het nepbericht, bleek een ex-werknemer van Internet Wire. Hij verdiende met transacties tijdens de chaotische uren na publicatie een slordige $240.000.