Woekerpensioen stemt tot nadenken

De malaise op de wereldwijde beurzen heeft de financiële huishouding van veel mensen fors door elkaar geschud. In principe zijn de financiële markten al sinds midden 2000 in mineur. De recente beurshistorie en de verwikkelingen rondom het woekerpensioen hebben geleerd dat mensen beter hun (extra) pensioen kunnen opbouwen via een gewone spaarrekening en/of een depositie om houvast te creëren.

Pensioen en beleggingsverzekeringen

Vooral veel pensioenen en pensioenverzekeringen moeten het hebben van het resultaat dat vooral wordt behaald met beleggen in aandelen en obligaties. Dit geldt tevens voor de zogenaamde beleggingsverzekeringen (denk aan producten als AEGON’s Koersplan of Groei & Garant Vermogen van Nationale-Nederlanden). Gezien de risico’s die worden gelopen met beleggingen is het woord “beleggingsverzekering” eigenlijk een contradictio in terminis. De zogenaamde verzekering is afhankelijk van de looptijd van de overeenkomst en het product zelf.

AEGON’s Koersplan

Bij AEGON’s Koersplan is er bijvoorbeeld geen eindgarantie, d.w.z. dat de uiteindelijke uitkering volledige afhankelijk is van het beleggingsresultaat, plus een zogenaamde overlevingswinst. Het recht op deze overlevingswinst ontstaat pas op de einddatum van de overeenkomst. De hoogte van die overlevingswinst is weer afhankelijk van het aantal verzekerden dat is overleden en de bedragen die daardoor zijn vrijgevallen. In het verleden schermde AEGON ermee dat deze overlevingswinst aanzienlijk kon zijn, maar de praktijk tot nu toe heeft echter anders uitgewezen.

AEGON’s KoersPlan kent in alle gevallen een garantie bij overlijden van de verzekerde. Hiervoor wordt een premie betaald. Die premie is overigens naar aanleiding van diverse protesten (zoals door Stichting Verliespolis) fors naar beneden aangepast. Bij overlijden van de verzekerde in de eerste helft plus één dag van de looptijd van de overeenkomst wordt uitgekeerd:

• de betaalde inleg tot de datum van overlijden vermeerderd met 3% samengestelde interest, of indien dit meer is
• 110% van de belegde waarde, berekend tot de datum van overlijden.

Na het verstrijken van de eerste helft van looptijd plus één dag wordt bij overlijden de betaalde inleg tot de datum van overlijden uitgekeerd, vermeerderd met 3% samengestelde interest per jaar. AEGON’s KoersPlan kent geen kapitaalgarantie bij in leven zijn van de verzekerde.

NN Groei & Garant Vermogen

Groei & Garant Vermogen van Nationale-Nederlanden kent die kapitaalgarantie weer wel. Deze is afhankelijk van de looptijd en is 100% bij een looptijd van 5 jaar, 120% bij 10 jaar en 175% bij 20 jaar. Bij een looptijd van 10 jaar komt die garantie neer op een samengestelde interest van 2% en bij 20 jaar is dat 3%.

NN Groei & Garant Vermogen heeft ook een overlijdensdekking. Mocht de verzekerde komen te overlijden vóór de einddatum van de verzekering, dan vindt een uitkering plaats aan de nabestaande(n). Nationale-Nederlanden berekent de volgende twee bedragen:

• de waarde van uw verzekering op het moment van over lijden, plus tien procent, of
• de opgebouwde garantie op het moment van overlijden.

Nationale-Nederlanden berekent dit door het bedrag van inleg, vanaf de ingangsdatum tot aan het moment van overlijden, te verhogen met een rentepercentage. Voor een looptijd van vijf jaar is het rentepercentage op jaarbasis 0%, bij tien jaar 1,84% en bij twintig jaar 2,84%. De hoogste van deze twee bedragen wordt aan de nabestaande(n) uitgekeerd.

Kosten van een beleggingsverzekering

Naar aanleiding van diverse klachten heeft het Verbond van Verzekeraars er de afgelopen jaren voor gepleit om deze kosten inzichtelijker te maken. De kosten bestaan doorgaans uit de administratiekosten voor de verzekeraar, provisie voor de assurantietussenpersoon (circa 4-8% van de betaalde premie), beheerkosten gedurende de looptijd, poliskosten en de overlijdensrisicopremie.

De werkelijke kosten van een beleggingsverzekering lopen zeer uiteen. Er zijn diverse schrikbarende voorbeelden bekend. Van bijvoorbeeld 25% van de betaalde premie tot soms wel de gehele inleg. Dus het is moeilijk te zeggen wat het gemiddelde is. Ieder product heeft ook weer zijn eigen karakteristieken. Maar onder de 4% per jaar komt het zeker niet, wellicht is het gemiddelde zo’n 8 tot 10%. De jaarlijkse kosten verbonden aan een pensioenfonds zijn bijvoorbeeld 4% van de inleg/premie.

Gewoon sparen is beter

Als de twee voorgaande voorbeelden in ogenschouw worden genomen, dan blijkt dat de garantie doorgaans de 3% per jaar niet overschrijdt. En dat terwijl de kostencomponent in vergelijking tot die garantie vrij aanzienlijk is. Bovendien loopt de verzekerde vergelijkbare risico’s als bij een gewone spaarrekening, mocht de verzekeraar bijvoorbeeld failliet gaan. En de kredietcrisis heeft geleerd dat dit helemaal niet zo ondenkbeeldig is. Bovendien is de uitkering van een beleggingsverzekering niet belastingvrij, tenzij deze is afgesloten vóór 14 september 1999.

Als iemand wil sparen voor zijn pensioen is het goedkoper, minder riskant en minder restrictief om maandelijks een vast bedrag opzij te leggen. Historisch is het goed mogelijk om een rente te verkrijgen tussen de 3% en 5%. Ook in de slechte beleggingsjaren tussen 2000 en 2009 was dit mogelijk. In de jaren daarvoor was de rente zelfs hoger. Jaarlijks moet er dan wel ongeveer 1,2% (30% van 4% van het gemiddelde vermogen in een jaar) aan de fiscus worden afgedragen. Maar zoals gezegd, een beleggingsverzekering is ook niet belastingvrij. Sinds 2001 wordt er door de Belastingdienst ook geen onderscheid meer gemaakt tussen sparen en beleggen vanwege het boxenstelsel. De gewone spaarder is flexibel, maar omdat het oogmerk pensioensparen is, is het wel zaak om discipline aan de dag te leggen. Verzekeringsmaatschappijen maken in hun reclamecampagnes gebruik van het gemak en die discipline. Maar als puntje bij paaltje komt is het niet zo makkelijk om van zo’n beleggingsverzekering af te komen. Of het kost in ieder geval veel geld, de zogenaamde afkoop.

Gemiddelde rendement op beleggingen

Er wordt dikwijls gezegd dat het gemiddelde rendement op beleggingen 7% tot 8% is. Dit zou uit diverse lange termijn studies volgen. Maar het ligt er maar aan welke looptijd en welke periode men neemt. Daarnaast slaat die 7% tot 8% meestal op aandelen. Hoe hoger het rendement, hoe hoger het risico. Bij obligaties ligt het rendement normaliter lager. Maar de jaren 2000 tot 2009 hebben geleerd dat er niet gerekend mag worden op normale tijden.

Neem de AEX. De AEX begon in het jaar dat beleggen in aandelen weer interessant werd, namelijk in 1983. De AEX werd geïntroduceerd op 4 maart 1983. Als basiswaarde werd toen de stand per 3 januari 1983 genomen en die was 45,38. Na veel ups en downs bereikte de AEX een hoogste slotstand van 701,56 op 4 september 2000. In die tussenliggende periode was het gemiddelde jaarlijkse rendement op AEX-aandelen bijna 16,5% per jaar. Bovendien is de AEX geen herbeleggingsindex, dus het dividend wordt niet meegenomen en dus niet herbelegd. Inclusief het dividendrendement, zou het jaarlijkse totale rendement op AEX-aandelen bijna 20% bedragen tussen 3 januari 1983 en 4 september 2000.

We weten inmiddels wat er sinds 4 september 2000 is gebeurd: de Internetbubbel, 11 september 2001 en de kredietcrisis. De slotstand van de AEX op 31 december 2008 was 245,94. Sinds begin 1983 zou het jaarlijkse rendement op AEX-aandelen 6,71% zijn, exclusief dividendrendement. Inclusief dividendrendement zou men dan uitkomen op ongeveer 10% per jaar.

In 1983 ging de AEX van start met 13 fondsen. Sinds 1990 is dat aantal opgetrokken naar 25. Begin 2009 waren er nog 7 fondsen in de AEX die er sinds het begin bij waren, namelijk: Koninklijke Ahold, Akzo Nobel, Heineken, Royal Dutch Shell, ING Groep, Koninklijke Philips Electronics en Unilever. Men moet dus of in een AEX-mandje belegd hebben, of de juiste aandelen uitgekozen hebben. Faillissementen en overnames zijn er ook geweest.

Beleggingsverzekeringen worden meestal voor 20 jaar afgesloten. In dit geval kan er een vergelijking worden gemaakt met de periode 1989-2008. De beginstand van de AEX was 118 in 1989. Tot en met 2008 zou het gemiddelde jaarlijkse rendement dan 3,74% zijn, plus ongeveer 3% dividendrendement.

Conclusie

Let wel, alle vorenstaande rendementen zijn bruto-rendementen. Ook bij beleggingen heeft men te maken met bijvoorbeeld belastingen, aan- en verkoopkosten, beheerkosten en administratiekosten. Vaak zijn er geen kosten verbonden aan een spaarrekening en de belastingcomponent is jaarlijks ‘1,2%’ en de ‘uitkering' is belastingvrij. Men kan ook vrij beschikken over een spaarrekening. Een spaarrekening is bovendien risicoloos, dat wil zeggen als men dat bij de juiste bank spaart. Maar een juiste bank is makkelijker te vinden dan een goed beleggingsproduct. Bovendien kan de discipline worden verkregen door bij het bereiken van een bepaald bedrag het spaargeld tegen een interessante rente voor langere tijd vast te leggen in een deposito. Een deposito levert een hogere rente op dan een gewone spaarrekening. Gezien de hoge kosten, het onzekere beleggingsrendement en de vele restricties is het daarom af te raden om een beleggingsverzekering af te sluiten. Zelfs aan pensioensparen via een pensioenfonds zijn tegenwoordig forse risico’s verbonden.