Rijksbegroting - Inkomsten en uitgaven in 2010

Op Prinsjesdag, op 16 september 2009, is de Miljoenennota 2010 officieel bekendgemaakt. Het koffertje van de minister van Financiën bevatte weinig schokkende maatregelen of plannen om de overheidsfinanciën te herzien. Want dat is zeker nodig. De verwachte inkomsten in 2010 komen neer op EUR 239,8 miljard, terwijl de begrote uitgaven neerkomen op EUR 272,1 miljard. Een negatief verschil van EUR 32,3 miljard, neerkomend op bijna 7% van het nationale inkomen. Zorgwekkende cijfers.

Rijksbegroting 2010

Net als de werkelijkheid in 2009 vertoont de Rijksbegroting 2010 een ernstig gat. Door de nagenoeg op Prinsjesdag 2008 geëscaleerde kredietcrisis, na de val van zakenbank Lehman Brothers, kon de Rijksbegroting al binnen een dag de prullenbak in. De Rijksbegroting 2010 laat meer realiteitszin zien, maar de oplossing ontbreekt. De inkomsten zijn onderverdeeld in 3 categorieën:

1. Directe belastingen
2. Indirecte belastingen
3. Andere inkomsten, waaronder premies volksverzekeringen aardgasbaten

Forse daling van de directe belastingen

Premier Jan-Peter Balkenende en vice-premier/minister Wouter Bos van Financiën hebben ambtenaren opgedragen om EUR 40 miljard en besparingen en extra opbrengsten te vinden om de Rijksbegroting weer in het gareel te krijgen. Want de Miljoenennota 2010 laat zien dat dat hard nodig is. Door de recessie, de oplopende werkloosheid en de dalende winstgevendheid van het bedrijfsleven komen de belastingopbrengsten aanmerkelijk lager uit dan het kabinet-Balkenende IV aan het begin van de regeringsperiode verwachtte. De ongebreidelde jacht op zwart geld is in het licht van deze ontwikkelingen verworden tot symboolpolitiek. Ook de door staatssecretaris Jan Kees de Jager van Financiën in het vooruitzicht gestelde belastingverlagingen bij gebleken succes is daarom niet meer dan een wassen neus.

Directe belastingen	EUR miljard
Loon- en inkomstenbelasting	44,4
Vennootschapsbelasting	13,6
Dividendbelasting	2,9
Schenk- en erfbelasting	1,7
Kansspelbelasting	0,5
Totale directe belastingen	63,1

Indirecte belastingen lager door dalende bedrijfs- en consumentenbestedingen

Ook de indirecte belastingen vertonen een behoorlijke krimp. Lagere huizenprijzen en een moeilijkere kredietverlening hebben geleid tot een krimpende huizen- en vastgoedmarkt. Dit wordt gereflecteerd in lagere opbrengsten bij de overdrachtsbelasting. Fors lagere autoverkopen slaan een gat in de verwachte BPM-inkomsten. Lagere consumptie leidt vanzelfsprekend tot lagere omzetbelasting.

Indirecte belastingen	EUR miljard
Omzetbelasting	41,1
Accijnzen (alcohol, brandstof en tabak)	10,7
Overdrachts- en assurantiebelasting	5,7
Belastingen op mileugrondslag	4,6
Belasting op personenauto's en motorrijwielen (BPM)	3,7
Invoerrechten	2,0
Verpakkingenbelastingen	0,3
Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken en an andere producten	0,2
Belasting op zware	0,1
Totale indirecte belastingen	68,4

Lagere aardgasopbrengsten en premies

Een meevaller uit de afgelopen jaren wordt een tegenvaller in 2010. De Miljoenennota 2010 maakt duidelijk dat de aardgasbaten van EUR 14,7 miljard in 2008 dalen tot EUR 10,3 miljard in 2009 en EUR 9,8 miljard in 2010. En ook in deze categorie premie-ontvangsten is de opgelopen werkloosheid merkbaar.

Andere inkomsten	EUR miljard
Niet nader toe te rekenen belastingen	0,1
Premies volksverzekeringen	35,3
Premies werknemersverzekeringen	45,0
Niet-belastingontvangsten	21,0
Aardgasbaten	8,2
Kas-transverschillen	-1,3
Totale andere inkomsten	108,3

Uitgaven: anticyclisch beleid, maar ook moeilijk omkeerbaar

Het kabinet-Balkenende IV "verkoopt" de hoge uitgaven als gevolg van anticyclisch investeren. Maar het verbloemd te zeggen dat aan het begin van de kabinetsperiode het uitgavenkader werd verhoogd. Niet alleen door uit te gaan van een veel te optimistische economische groei. De realiteit is anders: Nederlandse economie staat voor krimp van 5% in 2009. Maar de Rijksuitgaven laten ook de effecten zien van een log overheidsapparaat waar in het verleden te weinig revisie op is gepleegd. Wat dat betreft is de publieke sector net een olietanker. Als die eenmaal een bepaalde richting is opgestuurd, duurt het een tijd voordat de koers is gewijzigd. Vooral de zorgsector laat zich moeilijk reorganiseren en juist bij de 4 grote ministeries moeten de bezuinigingen vandaan komen.

Uitgaven	EUR miljard
Sociale Zaken en Werkgelegen	67,1
Volksgezondheid, Welzijn en Sport	63,8
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap	36,5
Buitenlandse Zaken/Internationale Samenwerking	12,5
Subtotaal van de 4 grote ministeries	179,9
Nationale schuld (rente)	22,1
Gemeente- en Provinciefonds	19,3
Verkeer en Waterstaat/Infrastructuur/FES	12,1
Subtotaal	233,4
Defensie	8,1
Financiën	7,2
Jeugd en Gezin	6,5
Justitie	5,9
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties	5,9
Wonen, Wijken en Integratie	3,7
Economische Zaken	2,7
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit	2,5
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer	1,3
Overige begrotingen en uitgaven	5,5
Kas-transverschillen	-10,8
Totale Rijksuitgaven	272,1