Belastingparadijzen en zwart geld in historisch perspectief

De jacht op zwart geld komt regelmatig prominent in het nieuws. Nederlanders met zwart geld worden in toenemende mate afgeschilderd als (zware) criminelen. Zwartsparen wordt harder aangepakt dan veel andere vermogensdelicten. Maar er wordt voorbijgegaan aan de historische context en de nuance. Een groot aantal zwartspaarders worstelt met de buitenlandse rekening of kreeg er de beschikking over via een erfenis. De inkeerregeling maakt aan die worsteling een einde.

Belastingverdragsnetwerk uitgebreid

Internationaal is de druk op belastingparadijzen toegenomen. Dat heeft voor Nederland het onderhandelingsproces met andere landen makkelijker gemaakt. In de eerste helft van 2009 tekende staatssecretaris Jan Kees de Jager van Financiën diverse nieuwe of gewijzigde belastingverdragen, onder andere met België, Bermuda, de Kaaimaneilanden, Luxemburg en Zwitserland. Dit zijn niet ontoevallig de voornaamste landen waar Nederlanders hun zwart geld en trusts hebben ondergebracht.

Zwart geld boete fors omhoog & inkeerregeling gewijzigd

Ook op ander juridisch vlak heeft het ministerie van Financiën succes geboekt: de navorderingstermijn van 12 jaar werd op 10 juni 2009 gerechtvaardigd door het Europese Hof van Justitie in een uitspraak. Daarnaast nam de Tweede Kamer op 3 juni 2009 een wijziging van de inkeerregeling en een hogere boete aan. Deze successen gingen gepaard met een waar media-offensief van de staatssecretaris. Krantenkoppen als "Zwitsers bankgeheim eindelijk gesloopt" en "Het web rond zwartspaarders sluit zich," alsof de zwartspaarder opgejaagd wild is geworden.

Recessie motiveert jacht op zwart geld

Voor de Tweede Wereldoorlog spaarden veel mensen uit noodzaak in Zwitserland, in sommige gevallen was het zelfs een zaak op leven en dood. Het wettelijk vastgelegde bankgeheim in Zwitserland dateert dan ook van 1934. Vooral Duitsland en Frankrijk joegen op buitenlandse bankrekeningen. Ging het in Duitsland veelal om joden, in Frankrijk was het vooral de bourgeoisie: directeuren, generaals en ministers. Door de recessie na de grote Wall Street Crash van 1929 waren overheden naarstig op zoek naar geld. Ook anno 2009 zijn de motieven in feite hetzelfde. Maar in de tussentijd is de tijdsgeest veranderd.

De wederopbouw

In de tijd van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog werd sparen in Zwitserland weer populair. Vooral Duitsers, maar ook Nederlanders, zochten de Alpen op. De angst voor de Russen vanwege de Koude Oorlog en kerndreiging speelde een grote rol. Velen wilden niet nog een keer meemaken dat ze alles kwijtraakten. In een redelijk korte tijd waren sommige mensen al drie keer alles kwijtgeraakt: de Duitse hyperinflatie van 1922-1923, de Grote Depressie rond 1933 en de Tweede Wereldoorlog.

Hoge belastingdruk

De energiecrises en de absurde belastingdruk in de tijd van Den Uyl veroorzaakte een nieuwe golf zwartspaarders. De beter verdienende Nederlanders en ondernemers vroegen zich af waarom ze voor 28% nog hun bed uitkwamen. In die tijd liep de inkomstenbelasting (ook op rente- en dividendinkomsten) op tot 72%, terwijl er door de daarnaast geheven vermogensbelasting nagenoeg niets van de spaarinkomsten meer overbleef. Om het in perspectief te plaatsen: tegenwoordig wordt er gevochten om elke procent extra rente, zelfs zo dat overheden hun overtollig kasgeld naar IJsland brachten.

Wit geld wordt zwart geld

In de jaren zeventig brachten Nederlanders hun spaargeld niet alleen naar Zwitserland, maar ook naar Duitsland. Het was eenvoudig om even de grens over de rijden of naar de wintersport wat extra geld mee te nemen. In de meeste gevallen ging het om wit verdiend geld dat in feite zwart geld werd. Ook spaargeld in Nederland werd niet altijd opgegeven aan de belasting. Toen in de jaren tachtig Nederlandse banken verplicht werden om informatie aan de Belastingdienst door te geven, wijkten veel Nederlanders uit naar België, Luxemburg en wederom Zwitserland. Ook Nederlandse banken openden in deze landen vestigingen. Daarnaast zijn er ook Nederlanders geweest die in het buitenland hebben gewerkt en hun aldaar opgebouwde vermogen niet hebben aangegeven bij terugkeer in Nederland.

Gemiddelde opbrengst inkeerregeling niet schokkend

In 1990 werd de hoogste schijf van de inkomstenbelasting verlaagd van 72% naar 60% met de belastingherziening-Oort. En sinds 2001 werd die hoogste schijf verlaagd naar 52% onder minister Gerrit Zalm en staatssecretaris Willem Vermeend van Financiën. Daarnaast verdween de vermogensbelasting en werd de behandeling van rente- en dividendinkomsten gunstiger. Tevens werd de Successiewet aangepakt. Nog steeds worden een aantal belastingen als te hoog ervaren, zoals de gehekelde successierechten en de hoogste inkomstenbelastingschijf (nog steeds de vierde hoogste van Europa). Desalniettemin veranderde voor veel mensen de noodzaak om hun rekening met zwart geld aan te geven. Maar wat te doen? In het verleden is er in feite één fout gemaakt en die willen mensen ongedaan maken.

De inkeerregeling biedt uitkomst. Uit cijfers blijkt dat het niet om miljoenen euro's gaat, eerder om tonnen. Natuurlijk zijn er uitschieters bij. Maar het gemiddelde bedrag aan betaalde belastingen en naheffingen van inkeerders tussen 1 januari en 9 juli 2009 was EUR 214.000. Het ging hier om 1565 inkeerders. Hoewel een aantal grote vissen waarschijnlijke nieuwe fiscale constructies heeft bedacht of het geld naar andere oorden (zoals Hong Kong) heeft doorgesluisd, zijn veel zwartspaarders gewone mensen, niet de zware criminelen waar ze nu voor worden gehouden.

Meer over het bankgeheim (in bijvoorbeeld België en Zwitserland), belastingparadijzen, fiscale boetes, inkeerregeling, navorderingstermijn en de jacht op zwart geld in de special "Bankgeheim en belastingparadijzen" (klik hier).

Veilig sparen tegen de hoogste spaarrente in Nederland

In een ander dossier vindt u meer over "Veilig sparen tegen de hoogste rente in Nederland (inclusief een actueel renteoverzicht)". Ook het depositogarantiestelsel en het financiële toezicht komt aan bod.