Staatsschuld van Nederland glijdt verder weg

Ondanks de genereuze aardgasbaten heeft Nederland een haat-liefdeverhouding opgebouwd met de overheidsfinanciën. De staatsschuld van Nederland steeg tussen 1900 en 2000 van EUR 642 miljoen naar EUR 224,8 miljard. In 2007 was het al EUR 258,8 miljard. En door het bijspringen in de financiële sector vanwege de kredietcrisis explodeerde de staatsschuld naar EUR 346,2 miljard. Daar staan wat meer bezittingen tegenover, maar het gat in de begroting deed daar nog een schepje bovenop.

EMU-schuld

Het ministerie van Financiën omschrijft de EMU-schuld als "het totaal van al die uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve sector, dat wil zeggen aan de leningen van het Rijk, de sociale fondsen en de lokale overheid (minus de onderlinge schulden van deze drie sectoren). De EMU-schuld wordt aangeduid in een percentage, de zogenaamde EMU-schuldquote. Deze EMU-schuldquote geeft de verhouding weer tussen de EMU-schuld en het Bruto Binnenlands Product (BBP)." Het Centraal Planbureau (CPB) vindt dat de EMU-schuld geen goed beeld geeft van de financiële positie van de overheid. De EMU-schuld houdt namelijk geen rekening met het bezit van aandelen en het verlenen van krediet aan bedrijven en huishoudens. Het zogenaamde netto financieel vermogen doet dat wel.

EMU-schuldquote op kritieke grens

Desalniettemin wordt Nederland op basis van de EMU-schuld afgerekend binnen het Stabiliteitspact van de euro. In het Verdrag van Maastricht uit 1992 is namelijk afgesproken dat de EMU-schuld van een land beneden de 60% van het BBP moet blijven of geleidelijk naar een dergelijk schuldquote toe moet bewegen. Deze EMU-schuldquote bevond zich aan het eind van 2007 op 45,6% en was dalende door de groei van het BBP. Maar door de kredietcrisis en daaropvolgende recessie was de EMU-schuldquote ineens gestegen naar 58,1% aan het eind van 2008. Een slechte ontwikkeling, omdat er zowel sprake is van een krimp van het BBP, maar ook een fors begrotingstekort. Een aantal landen binnen de eurozone doet het weliswaar nog slechter, wat op den duur negatief zal uitwerken op de positie van de euro ten opzichte van andere munten.

Prognose staatsschuld 2009-2010

Eind juni 2009 maakte minister Bos van Financiën bekend dat in 2010 de EMU-schuld oftewel de staatsschuld met maar liefst meer dan EUR 100 miljoen per dag zou groeien. In combinatie met een begrotingtekort zou de EMU-schuldquote in 2010 door de kritische grens van 60% gaan en uitkomen op 66,3%. Volgens berekeningen van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) loopt het begrotingstekort in 2010 richting de 7%. In de berekeningen van het CPB komt dit begrotingstekort of EMU-saldo in 2009 uit op 4,1% en in 2010 op 6,7%. Eveneens in het Verdrag van Maastricht is afgesproken dat het EMU-tekort van een land maximaal 3% van het BBP mag zijn.

Jaar	Staatsschuld/EMU-schuld	EMU-schuldquote	EMU-saldo	Groei BBP	BBP
2007	EUR 258,8 miljard	45,6%	0,3%	3,5%	EUR 567,1 miljard
2008	EUR 346,6 miljard	58,1%	0,9%	2,1%	EUR 595,4 miljard
2009E	EUR 341,7 miljard	59,8%	-4,1%	-4,75%	EUR 571,0 miljard
2010E	EUR 380,9 miljard	66,3%	-6,7%	-0,5%	EUR 574,0 miljard

Bron: CPB

Belastingdruk blijft hoog in Nederland

Gezien deze tekorten is het niet voor niets dat het ministerie van Financiën alles in het werk stelt om de inning van belastingen zo optimaal te laten verlopen. Met de opdoemende vergrijzing, stijgende werkloosheid en het moeilijk omkeerbare uitgavenpatroon van de overheid lijken belastingtariefverlagingen verder weg dan ooit. Zo'n verlaging wordt echter wel in het vooruitzicht gesteld door staatssecretaris Jan Kees de Jager van Financiën naar aanleiding van de jacht op zwart geld en oneigenlijk privé-gebruik van de auto van de zaak. In het licht van de onder druk staande overheidsfinanciën lijkt het niet meer dan draagvlakverhogende retoriek. De hoogste schaal van de inkomstenbelasting in Nederland, die sinds 1995 zakte van 60% naar 52%, is de vierde hoogste van Europa.

Dutch disease

Het is treurig om te constateren dat de Nederlandse overheidsfinanciën zich ondanks de aardgasbaten zo slecht hebben ontwikkeld. Uit een studie van Flip de Kam, emeritus hoogleraar openbare financiën aan de Rijksuniversiteit Groningen, en NRC Handelsblad bleek ook nog eens dat de totale aardgasbaten van EUR 211,1 miljard in de periode 1959-2009 voor bijna 85% zijn geconsumeerd. Volgens schattingen is reeds 60% van de oorspronkelijke winbare gasvoorraad uit de grond gehaald. Dus Nederland moet sowieso de overheidsfinanciën ombuigen om in de toekomst het verlies van de aardgasbaten op te vangen. Het verschijnsel Dutch disease (resource curse thesis) is niet voor niets naar Nederland vernoemd.

Zie ook:

• Miljoenennota 2010 - overheidsschuld loopt verder op
• EUR 160.000 schuld per nieuwe inwoner van Nederland

Meer over het bankgeheim (in bijvoorbeeld België en Zwitserland), belastingparadijzen, fiscale boetes, inkeerregeling, navorderingstermijn en de jacht op zwart geld in de special "Bankgeheim en belastingparadijzen" (klik hier).