Belastingen en retributies in België

Met belastingen worden we - helaas - allemaal geconfronteerd. Net daarom is het nuttig om te weten wat er met onze zuurverdiende centjes gebeurd. De regeling van de belastingen moet wel van cruciaal belang zijn, want zelfs de grondwet wijdt er een aantal artikelen aan.

1 Belastingen

Een belasting is een verplichte geldelijke bijdrage die van bepaalde personen wordt geëist om de uitgaven van de overheid te kunnen dekken.
Een belasting is te onderscheiden van twee soorten andere heffingen:

• Retributies (w.b. een specifieke uitgave, cf. infra)
• Socialezekerheidsbijdragen (of parafiscaliteit): ook hier is de tegenprestatie ab initio duidelijk: het dient om de sociale zekerheid te spijzen. Dat is een soort systeem van verplichte verzekeringen van de overheid, waaraan elkeen moet bijdragen, en waar we allen recht op hebben in geval van nood.

In verband met belastingen onderscheiden we drie belangrijke beginselen:

• Het legaliteitsbeginsel
• Het annaliteitsbeginsel
• Het gelijkheidsbeginsel

Het legaliteitsbeginsel bepaalt dat een heffing moet gebeuren door een handeling van het betrokken wetgevend orgaan. No taxation without representation…
Dat is de basisregel: in beginsel bepaalt de wetgever de essentiële bestanddelen van de heffing: de grondslag (inkomen, sigaretten, brandstof…), het tarief, eventuele vrijstellingen …
Deze bevoegdheid is aan de wetgever voorbehouden en mag niet gedelegeerd worden. Minder essentiële elementen kunnen wel door de uitvoerende macht worden vastgesteld. Het kan natuurlijk steeds worden gedelegeerd in het kader van een bijzonderemachtenwet, maar dan moet het wetgevend orgaan a posteriori bekrachtigen.

Het annaliteitsbeginsel bepaalt dat er jaarlijks moet gestemd worden, de regels gelden voor één jaar indien ze niet vernieuwd worden. De belastingwetten moeten niet elk jaar gestemd worden, maar wel vernieuwd: het betreft een artikel in de Rijksmiddelenbegrotingswet dat bepaalt dat de wetten hernieuwd worden.

Het gelijkheidsbeginsel bepaalt dat er geen voorrechten etc zijn. Uitzonderingen worden slechts per wet bepaald. Een verschil in behandeling is alleen dan aanvaardbaar als er een constitutionele verantwoording kan worden gegeven, in het licht van het gelijkheidsbeginsel.

2 Retributies

Een retributie is een heffing die wordt opgelegd als onmiddellijke tegenprestatie voor een aanwijsbare dienst, verleend door de overheid ten voordele van de heffingsplichtige individueel beschouwd.
Het gaat dus om een vergoeding die moet worden betaald voor een dienst van de overheid. Voorbeelden zijn de prijs van een brochuren, een onderzoek van een dossier om een vergunning te bekomen, bepaalde controles om erkend te worden…

De heffing kan dus alleen een retributie zijn als er een redelijke verhouding is tussen de prestatie en de vergoeding. Indien dat niet het geval is, hebben we te maken met een belasting.

Indien het om een retributie gaat, zijn bepaald beginselen die gelden voor de belastingen van toepassing, maar niet op dezelfde manier.
Het legaliteitsbeginsel geldt niet. Art. 173 GecGW soms de overheden op, maar houdt het niet voor aan het wetgevend orgaan. Er moet natuurlijk – zoals voor elk optreden van een administratieve overheid – een geldige rechtsgrond zijn.
Het annaliteitsbeginsel is niet van toepassing.
Het gelijkheidsbeginsel geldt – uiteraard – wel.

3 Bevoegdheden van de wetgever

Art. 174 GecGW gaat over de federale inkomsten en uitgaven. Elk jaar stelt de Kamer de rekening vast en keurt ze de begroting goed. Er zijn twee wetten over de begroting:

• De wet op de rijksmiddelenbegroting is een zeer korte wet. Het bevat o.m. de bepaling dat alle belastingen van het vorig jaar er kunnen komen.
• De algemene uitgavenbegroting is een lange wet. Departement per departement wordt het bedrag van de mogelijke uitgaven bepaald. Dit is een monocamerale aangelegenheid en moet zoals gezegd jaarlijks gestemd worden.

Er dient ook een wet worden gestemd die de eindrekening vaststelt, maar die – om praktische redenen – jaren op zich laten wachten.