Kosten en kostprijs: Indeling en fuctie van de kostprijs

Om een eindproduct te vervaardigen is het onvoldoende om alleen maar naar de kosten van arbeid en grondstoffen te kijken. In werkelijkheid is dit namelijk iets complexer. We hebben bijvoorbeeld te maken met kosten van gebouwen, machines, inkoop, verkoop, magazijn, distributie en ga zo maar door.

Indeling van kosten

Om de vele soorten kosten die kunnen voorkomen te groeperen worden twee hoofdindelingen gemaakt:

Constante en variabele kosten. Bij het bepalen van het onderscheid tussen constante en variabele kosten kijken wij naar de veranderingen van het totale bedrag van de kosten als de productiehoeveelheid verandert. Constante kosten reageren binnen bepaalde grenzen niet als de productiehoeveelheid toe of afneemt. De huurkosten van een gebouw waarin de productie plaatsvindt, veranderen niet als er veel of weinig geproduceerd wordt; zelfs als er niet geproduceerd wordt, moet de huur worden betaald. Variabele kosten zijn zoals de naam al aangeeft wel afhankelijk van de geproduceerde hoeveelheden. Om een product te maken worden bijvoorbeeld grondstoffen verbruikt, als er niet geproduceerd wordt, zijn er ook geen grondstoffen nodig en dus al zullen er ook geen kosten gemaakt worden.

Directe en indirecte kosten. Deze indeling is gebaseerd op het verband tussen de kosten en de productie. Directe kosten staan rechtstreeks in verband met een bepaald product, terwijl bij indirecte kosten het rechtstreekse verband ontbreekt. De kosten van bijvoorbeeld grondstoffen zijn direct omdat we steeds kunnen bepalen hoeveel grondstoffen er nodig zijn om een bepaald product te maken. De kosten van een gebouw zijn indirect omdat deze kosten gemaakt worden voor alle verschillende producten die in dat gebouw worden voorgebracht

De functie van de kostprijs

De berekening van de kostprijs wordt calculatie genoemd. De kostprijs kan vooraf, dus voor het begin van het productieproces, worden bepaald. Hierbij spreek je dan van een voorcalculatie. De voorcalculatie wordt met behulp van standaardhoeveelheden en standaardprijzen (vervangingsprijzen) opgesteld. Achteraf, nadat het productieproces voltooid is, kan ook een kostprijs worden berekend die dan nacalculatie wordt genoemd. Het voornaamste doel van de nacalculatie is het vaststellen of de productie volgends de normen heeft plaatsgevonden en de analyse van eventuele verschillen ten opzichte van de voorcalculatie. Deze analyse kan aanleiding zijn tot een betere bewaking van de doelmatigheid. In situaties waarin blijkt dat de normen niet voldoen, zal de analyse van de verschillen tussen voor- en nacalculatie leiden tot een aanpassing van de normen.

De kostprijs, en met name de voorcalculatie, heeft de volgende functies:

• Wanneer de verkoopprijs van de productie niet door de onderneming zelf kan worden vastgesteld maar bepaald wordt door vraag en aanbod op de markt, dan is de kostprijs een middel om te beoordelen of een bepaald productieproces winstgevend zal zijn. Voordat een productieproces begonnen wordt zal nagegaan moeten worden of dit tot een voor de onderneming gunstig resultaat zal leiden. Het achteraf vaststellen dat de productie niet winstgevend was verandert niets meer aan de feiten die door een goede voorcalculatie voorkomen hadden kunnen worden.
• Basis voor het vaststellen van de verkoopprijs. Vele ondernemingen bepalen de verkoopprijs door de kostprijs met een bepaald percentage voor winst te verhogen.
• Vaststellen van de prijs waartegen een bepaalde opdracht uitgevoerd kan worden. Een aannemer stelt bijvoorbeeld eerst via een voorcalculatie vast wat de kosten van het bouwproject zullen zijn en komt dan met een prijs waartegen hij het werk wil uitvoeren.
• Een middel om voorraden op de balans te waarderen.
• Ten slotte kan de kostprijs in combinatie met de nacalculatie gebruikt worden om te beoordelen of de productie voldoende doelmatig heeft plaatsgevonden.