Kosten en kostprijs: Het vaststellen van de kostprijs

Ondernemingen gebruiken de productiefactoren die zij tot hun beschikking hebben om daarmee goederen of diensten te produceren. Wel bekend zijn dat de productiefactoren arbeid, kapitaal, natuur en ondernemerschap. Het gebruik van deze productiefactoren brengt kosten met zich mee zoals bijvoorbeeld loonkosten, interestkosten en de inkoop van grondstoffen

Normatieve kostprijs

De kostprijs van een product wordt opgebouwd uit hoeveelheden verbruikte productiemiddelen die tegen een bepaalde prijs in geld worden omgerekend. Echter mag de ondernemer hier niet het totaalbedrag aan ingekochte productiemiddelen tot de kostprijs rekenen. Bij het bepalen van de kostprijs is het in de Nederlandse bedrijfseconomie gebruikelijk om uit te gaan van vooraf vastgestelde normen, hierbij spreken we van een normatieve kostprijs. In de kostprijs van een product worden dan alleen de kosten van de tijdens het productieproces doelmatig opgeofferde hoeveelheid productiemiddelen opgenomen. Verspilling, of terwijl ondoelmatig gebruik van productiemiddelen betekenen een verlies voor de onderneming. Deze bedragen die hiermee gemoeid zijn mogen dan ook niet in de kostprijs worden opgenomen .

Maar welk prijskaartje hangt er aan deze productiemiddelen? Een ondernemer die voor de vervaardiging van een product bijvoorbeeld 3kg grondstof verbruikt zal doorgaans deze 3kg grondstof volledig willen vervangen om daarmee een volgend product te produceren. Indien deze ondernemer rationeel handelt zal hij, bij bepaling van de kostprijs van het product, de op dat moment geldende inkoopprijs van de grondstoffen in de kostencalculatie opnemen. De voor de grondstoffe werkelijk betaalde prijs op het moment van de inkoop, ook wel de historische prijs genoemd, heeft voor de kostenprijsberekening weinig betekenis .

Samengevat
In de kostprijsberekening zal dus gewerkt worden met de doelmatig opgeofferde hoeveelheid productiemiddelen. Deze hoeveelheden worden in geld omgerekend tegen de op dat moment geldende inkoopprijs, ook wel de vervangingsprijs genoemd .

Rentekosten

Het derde probleem dat opgelost moet worden bij het vaststellen van een kostprijs wordt gevormd door de rentekosten. Deze rentekosten worden niet alleen gevormd door de kosten die betaald moeten worden in verband met het gebruik van vreemd vermogen, maar er zullen ook rentekosten moeten worden opgenomen in verband met het gebruik van het eigen vermogen. Dit klinkt in eerste instantie een beetje vreemd, je hoeft namelijk geen rente te betalen over je eigen vermogen en toch wordt dit als rentekosten meegerekend. In wezen is dit vrij logisch. Namelijk, het eigen vermogen had, in plaats van het in de onderneming te investeren, bijvoorbeeld in staatsobligaties belegd kunnen worden. Door dit vermogen in de onderneming te investeren, loopt de ondernemer de renteopbrengst mis die de staatsobligaties zou opleveren. Deze renteopbrengst die het eigen vermogen bij een andere (alternatieve) aanwending zou opbrengen vormt zodoende een kostenpost voor de onderneming. Deze kosten worden ook wel 'opportunity costs' genoemd.

Met deze wijsheid kunnen we stellen dat bij de vaststelling van de kostprijs 3 aspecten aan de orde komen:

• Een hoeveelheidsaspect; de hoeveelheid productiemiddelen die bij doelmatig gebruik nodig is voor de vervaardiging van een product (= standaardhoeveelheid)

• Een prijsaspect; de vervangingsprijs van de bij de productie verbruikte productiemiddelen (= standaardprijs)
• Een renteaspect; rentekostenvan zowel de rente over het vreemde als over het eigen vermogen.