Algemene informatie omtrent de Jaarrekening

In het volgende artikel zal ik de verschillende onderdelen waaruit de jaarrekening bestaat behandelen en toelichten. Deze basiskennis is noodzakelijk om de analyse van een jaarrekening te kunnen begrijpen.

Algeme informatie

Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening
In het burgerlijk wetboek 2 – rechtspersonen - staan de wettelijke regelingen vermeldt m.b.t. de jaarrekening. Kort samengevat zijn er 3 belangrijke verplichtingen die de wet aan een ondernemer eist:

• Boekhoudplicht: Het bestuur van een onderneming is verplicht van zijn vermogenstoestand zodanig aantekeningen te houden, dat daaruit te alle tijde zijn rechten en verplichtingen kunnen worden gekend. Hoe de boekhouding moet worden gevoerd en welke hulpmiddelen daarbij worden gebruikt is niet geregeld. Dit zal op de eisen van het bedrijf worden afgestemd.
• Jaarrekeningopmaakplicht: Het bestuur van een onderneming is verplicht om jaarlijks binnen zes maanden na afloop van het boekjaar een balans en een staat van baten en lasten – winst- en verliezenrekening - van de onderneming op te maken. Met het boekjaar wordt de voorafgaande periode van 12 maanden bedoeld, deze periode hoeft niet samen te vallen met het kalenderjaar
• Bewaarplicht: Het bestuur van de onderneming is verplicht de boekhouding, de balans en de staat van baten en lasten 7 jaar lang te bewaren.

Deze 3 verplichtingen staan niet voor niets in het wetboek genoteerd. De overheid vindt het kennelijk belangrijk dat een ondernemer zich aan de bovenstaande punten houdt en deze dan ook daadwerkelijk nastreeft. Waar waarom vind de overheid dit zo belangrijk?

Als allereerst is de jaarrekening ter preventie van de ondernemer zelf, de jaarrekening dient zo te zijn opgesteld dat de gebruiker van de jaarrekening voldoende inzicht geeft in het vermogen en het resultaat van een onderneming. Is het bedrijf wel winstgevend?

Ten tweede is een ondernemer verplicht om financiële verantwoording af te leggen aan de belastingdienst, aangezien de belastingheffing.

Ten derde geeft een jaarrekening verantwoording aan voor externe financiers, denk hierbij aan banken en andere kredietinstellingen. Deze externe financiers vragen de jaarrekening van een onderneming op en kunnen hieruit het vermogenspositie t.o.v. het voorafgaande boekjaar bepalen. Om het risico van de externe financiers te beperken kunnen ze uit de mutatie van het vermogenspositie mogelijk extra zekerheid eisen door bepaalde afspraken met een onderneming te maken of om nadere toelichting te vragen. De uiteindelijke nettowinst van een onderneming is in dit geval van minder belang voor de externe financiers omdat deze door verschillende factoren –bijvoorbeeld investeringen – lager kunnen uitvallen. Belangrijker is de liquiditeit; de mate waarin de onderneming aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen.

In het geval dat een onderneming de drie verplichtingen niet naleeft heeft dit voor het bestuur van een onderneming vergaande gevolgen. In het geval van faillissement wordt aangenomen dat een onbehoorlijke taakvervulling van de kant van het bestuur tot het faillissement heeft geleid en zijn de rechtspersonen binnen de onderneming dus hoofdzakelijk aansprakelijk voor eventuele tekorten die overblijven na het gelde maken van het vermogen van de failliet. Bij dit proces komt een door de rechter aangewezen curator te pas.

In het geval wanneer er sprake is van faillissement en de onderneming beschikt wel over de verplichte jaarrekeningen kan zo dus mogelijk de oorzaak van het faillissement achterhaald worden, denk aan de 10 jaar bewaarplicht. Het betreft de rechtsvorm van de onderneming of de ondernemer dan ook privé-aansprakelijk wordt gesteld of niet.

Het financieel verslag
Dit artikel zal hoofdzakelijk gaan over de jaarrekening en de analyse hiervan. Echter is de jaarrekening 1 van de drie financiële stukken van een nog breder onderwerp: het financieel verslag. Het financieel verslag bestaat uit de volgende onderdelen:

• Het jaarverslag
• De jaarrekening
• De overige gegevens

Deze drie onderdelen samen vormen dus het financieel verslag. Dit verslag heeft tot doel het afleggen van rekeningen en verantwoording over het gevoerde bestuur. Dit gebeurd op de algemene vergadering van aandeelhouders (leden van de coöperatie).Op deze vergadering wordt de jaarrekening vastgesteld/goedgekeurd. Pas na vaststelling/goedkeuring is er sprake van de definitieve jaarrekening van een onderneming.

Hoeveel macht de leden van de coöperatie hebben hangt af van de rechtsvorm van het bedrijf. In een structuurvennootschap ligt de bevoegdheid tot het vaststellen van de jaarrekening bij de Raad van Commissarissen (toezichthoudend orgaan van een onderneming), de vergadering van aandeelhouders heeft dan alleen de bevoegdheid om de jaarrekening goed te keuren of af te keuren. Wijzigingen kunnen door de vergadering niet worden aangebracht.

Een structuurvennootschap (BV of NV) moet volgends het Burgerlijk wetboek 2, artikel 153 lid 2 en artikel 263 lid 2 aan de volgende drie criteria voldoen:

1. Het geplaatste kapitaal samen met de reserves volgens de balans met toelichting bedraagt ten minste € 16.000.000;
2. De vennootschap of een afhankelijke maatschappij heeft krachtens wettelijke verplichting (WOR) een ondernemingsraad (OR) ingesteld;
3. Bij de vennootschap en haar afhankelijke maatschappijen samen, zijn in de regel ten minste 100 werknemers in Nederland werkzaam.

Een ondernemingsraad of OR is een inspraak- en medezeggenschapsorgaan binnen een bedrijf bestaande uit werknemers die namens het personeel overleg voeren met de werkgever. Elk bedrijf in Nederland met meer dan 50 werknemers is verplicht een ondernemingsraad te hebben.

Het jaarverslag
Het jaarverslag, ook wel bestuursverslag genoemd wordt schriftelijk opgesteld. In dit verslag moet een getrouw beeld worden gegeven over de toestand op de balansdatum en de gang van zaken tijdens het boekjaar van een onderneming. Uiteraard mag dit verslag niet in strijd zijn met de jaarrekening. In het jaarverslag moet aandacht worden geschonken aan gebeurtenissen van bijzondere betekenis die zich hebben voortgedaan in de periode die ligt tussen het einde van het vorige boekjaar en de presentatie van het financieel verslag. In het verslag geeft het bestuur tevens aan wat de toekomstverwachting van de onderneming zullen zijn. Denk hierbij aan de financieringen, investeringen, werkzaamheden op gebied van onderzoek en
ontwikkeling (research and development of R&D), personeelsbezetting, enzovoort.

De overige gegevens
Als laatst onderdeel van het financieel verslag horen de overige gegevens, dit zijn gegevens die wel bij het jaarverslag en de jaarrekening horen, maar niet in deze stukken opgenomen kunnen worden. Denk hierbij aan de accountantsverklaring en de winstverdeling van dat boekjaar. Alle grote en middelgrote bedrijven zijn verplicht hun jaarrekening door een externe registeraccountant te laten controleren. Deze deskundige controleert de jaarrekening op getrouwheid en geeft hieromtrent een verklaring af.

De jaarrekening
Zoals al eerder aangegeven geeft de jaarrekening een overzicht van de financiële situatie van een bedrijf. De jaarrekening bestaat uit een balans, een winst- en verliezenrekening en van beide een toelichting.

De balans met toelichting

In het ‘het besluit modellen jaarrekening’ worden modellen gegeven volgens welke de balans moet worden ingericht. Afhankelijk van de publicatieplicht hebben NV’s en BV’s de keuze uit een aantal modellen die ze overigens verplicht moeten volgen.

Als eerste onderdeel vinden we op de balans de debetzijde met hierin de activa. Onder vaste activa wordt verstaan de bezittingen van een bedrijf waarvan het daarvoor benodigde vermogen voor een periode langer dan een jaar is vastgelegd. Voorbeelden hiervan zijn de gebouwen, inventaris, de machines en installaties en de transportmiddelen. Het zijn de bezittingen die een bedrijf gebruikt voor de bedrijfsvoering, niet om te verkopen. Onder de vaste activa worden afzonderlijk opgenomen de immateriële, de materiële en de financiële vaste activa. In de balans op de vorige pagina staan deze 3 niet afzonderlijk van elkaar weergegeven maar in de meeste gevallen wordt dit wel gedaan.

De immateriële vaste activa (niet tastbare activa) kunnen onder anderen bestaan uit:

• Kosten vonden aan de uitgifte van aandelen, zogeheten emissiekosten
• Kosten van Research and Development
• Kosten voor octrooien en patenten; rechten om een product in monopolie te maken

• Goodwill. Deze post ontstaat wanneer de prijs waartegen een belang in een andere onderneming wordt gekocht, hoger is dan de intrinsieke waarde van dit belang. Goodwill wordt betaald omdat verwacht wordt dat het belang in de andere onderneming een meer dan normale rentabiliteit zal opleveren, hierover straks meer.

De materiële vaste activa zijn bezittingen die een bedrijf langdurig gebruikt voor de bedrijfsvoering. Denk hierbij aan bedrijfsgebouwen en –terreinen, kapitaalgoederen, inventaris, transportmiddelen ect.

De financiële vaste activa bestaan onder andere uit deelmeningen van het vaste kapitaal van verbonden ondernemingen. Het doel van een deelneming is om ten dienste van eigen werkzaamheden te komen tot een duurzame band met een andere onderneming. Hierbij heeft de onderneming meestal inspraak in het bestuur van de andere onderneming. Ook het bezit van aandelen van een andere onderneming wordt beschouwd onder de financiële vaste activa.

Naast het vaste activa bestaat de balans ook uit de vlottende activa, ook dit zijn bezittingen die een onderneming bezit. Het verschil tussen vlottende- en vaste activa zit hem al in de naam; vlottende activa is het bezit van het bedrijf waarvan het vermogen voor een periode korter dan een jaar is vastgelegd. Voorbeelden zij onder andere:

• Voorraden
• Debiteuren
• Liquide middelen

Liquide middelen is het totaal van middelen, die een onderneming onmiddellijk kan aanwenden om betalingen te verrichten, in het algemeen contant geld, saldi bij banken en bij de postgiro en direct realiseerbare effecten.

Aan de andere zijde van de balans bevindt zich de credit zijde met daarin de passiva; de bronnen waarmee de ondermening gefinancierd is. De passiva zijde is opgedeeld in drie delen:

1. Totaal aandeelhoudersvermogen: kapitaal ontvangen door het uitgeven van aandelen, ook wel het eigen vermogen van een onderneming genoemd; is als het ware de schuld van het bedrijf aan zijn eigenaren.
2. Totaal vreemd vermogen op lange termijn: langlopende schulden; obligatieleningen, hypotheken.
3. Totaal vreemd vermogen op korte termijn: crediteuren, nog te betalende belastingen en eventueel een dividenduitkering.

Met deze theoretische kennis over de balans zou je ter verduidelijking een aantal formules kunnen opstellen.

Bijvoorbeeld:
Eigen vermogen = Activa – Schulden
Vreemd vermogen = Passiva – Eigen vermogen
Activa = Eigen vermogen + Schulden dus Activa = Passiva

Een balans is dus een vermogensoverzicht op een bepaald moment, aan de Debetzijde staan alle bezittingen van een bedrijf en aan de Creditzijde staat hoe deze bezittingen gefinancierd zijn.

Winst- en verliesrekening

Een winst- en verliesrekening geeft een onderneming een goed overzicht van de verschillende kosten en opbrengsten in een bepaalde periode. Ook hierbij kan de onderneming uit 4 modellen kiezen die in het modellenbesluit zijn opgenomen.