Financiën: de balans

De balans is een post die voor moet komen op de jaarrekening die een goed inzicht geeft op de resultaten van een bedrijf. Vervolgens kan de financiële positie met behulp van de balans vastgesteld en beoordeeld worden.

Uitleg over de balans

De balans geeft inzicht in de stand van zaken op financieel gebied van een onderneming op een bepaald moment. De linkerzijde van de balans, de activa of ook wel debet zijde, geeft aan over welke bezittingen een onderneming beschikt. De rechterzijde, de passiva of ook wel credit zijde, geeft aan hoe deze bezittingen gefinancierd zijn. Hierdoor kan men door middel van een balans een goed overzicht krijgen hoe de onderneming zijn bezittingen financiert en hoe het vermogen is opgebouwd. Het verschil tussen de economische eigendommen en de manier waarop deze gefinancierd zijn is het eigen vermogen.
Balansen komen in de vorm van openings-, slot-, en tussentijdse balansen. Een balans is een momentopname, en geeft zodoende de situatie op het eind van een periode aan.

Vormgeving van de balans

De indeling van een balans is wettelijk vastgelegd in het ‘Besluit modellen jaarrekening’. Op deze manier lijken alle jaarverslag op elkaar en zijn zij gemakkelijk te vergelijken. Wel kan er gekozen worden uit verschillende modellen. Het meest gebruikte model, is model D, hieronder weergegeven.
Moeten alle posten op de balans worden weergegeven? Ja en nee. De Raad voor de Jaarverslaglegging heeft bepaald dat posten met een relatief kleine waarde (minder dan 10% van de balansrubriek in kwestie en minder dan 5% van het totaal van de balans) samengevoegd mogen worden met een andere post.

Actief / Activa / Debet	Passief / Passiva / Credit
A Vaste activa	A Eigen vermogen
Immateriële vaste activa	Gestort en opgevraagd kapitaal
Materiële vaste activa	Agio
Financiële vaste activa	Herwaarderingsreserve
	Wettelijke en statutaire reserve
	Overige reserve
	Onverdeelde winst
B Vlottende activa	B Voorzieningen
Voorraden
Vorderingen
Effecten
Liquide middelen
	C Langlopende schulden (vreemd vermogen op lange termijn)
	D Kortlopende schulden en overlopende posten (vreemd vermogen op korte termijn)
Totaal	Totaal

Toelichting op model D van de balans

Vaste activa
Dit zijn in principe de bezittingen die langer dan één jaar in het bezit blijven van de onderneming. Echter, dan zouden ook de voorraden die niet binnen een jaar worden verkocht hier onder vallen. Ook debiteuren die nog moeten betalen na een jaar kunnen dan hieronder gerekend worden. Daarom kan er ook gesteld worden dat de bezittingen die langer meegaan dan één productiecyclus onder de vaste activa gerekend kunnen worden.

De materiële vaste activa bestaan uit:

• Onroerende zaken. Bijvoorbeeld grond en terreinen, gebouwen en verbouwingen.
• Machines en inventaris. Bijvoorbeeld keukenapparatuur, meubilair, productiemachines.
• Transportmiddelen. Bijvoorbeeld vrachtwagens, fietsen, bestelauto’s.

De immateriële vaste activa hebben als kenmerk dat zij niet tastbaar zijn. Zij bestaan onder andere uit:

• Goodwill
• Vergunningen
• Ontwikkelingskosten
• Oprichting- en emissiekosten
• Patenten

De financiële vaste activa bestaan uit bijvoorbeeld de aandelen van het moederbedrijf dat geld steekt in een dochteronderneming. Dit kunnen aandelen zijn, maar ook leningen. Vaak heeft het bedrijf dan inspraak in het bestuur van een dergelijke onderneming.

Vlottende activa
Deze activa worden in één productiecyclus verbruikt en zijn daardoor niet lang in het bezit van de onderneming. De voorraden bestaan uit alle materialen en (half)producten die in het bezit zijn van de onderneming en niet onder de vaste activa vallen. De vorderingen kunnen worden verdeeld in debiteuren en overige vorderingen. Debiteuren zijn na afname van producten of diensten geld schuldig aan de onderneming en hebben dus niet bij afname betaald. Zijn zij de onderneming geld schuldig. De overige vorderingen houden bijvoorbeeld vooruitbetaalde verzekeringspremies in. Deze zijn al betaald maar hebben dus niet geleid tot een toename van de voorraden en worden daarom hier bijgeschreven. Effecten zijn tijdelijke beleggingen van bijvoorbeeld overtollige liquide middelen. De liquide middelen bestaan uit middelen voor (kleinere) betalingen, zoals de kas of bank-, en girotegoeden. Over de liquide middelen kan direct beschikt worden.

Eigen vermogen
Dit is het vermogen dat dor de eigenaren is ingelegd. Dit is ook de reden waarom het op de rechtkant van de balans is te vinden, de creditzijde. Het eigen vermogen is de ‘schuld’ aan de eigenaren. Het bedrijfsresultaat komt ten gunste of ten laste van het eigen vermogen. Overigens is eigen vermogen van een V.O.F. en de commanditaire vennootschap gesplitst over het aantal deelnemers. Hierbij wordt de inbreng per deelnemer aan het begin van het jaar weergegeven, hoe groot het deel van de winst van de deelnemer is en tot slot welk bedrag hij of zij uit de onderneming heeft gehaald.

• Gestort en opgevraagd kapitaal. Hiermee wordt ook het aandelenkapitaal bedoeld, dat al naar gelang wel of niet uitgegeven dan wel betaald zijn.
• Agio. De agioreserve is de gezamenlijke waarde van de opbrengsten van de verkoop van nieuwe aandelen boven de nominale waarde. De nominale waarde is de prijs waartegen de aandelen in eerste instantie verkocht werden.
• Herwaarderingsreserve. Doordat bepaalde activa (bijvoorbeeld onroerend goed, of duurzame productiemiddelen) in waarde toenemen, ontstaat er extra eigen vermogen. Dit extra eigen vermogen wordt geplaatst onder de herwaarderingsreserve.
• Wettelijke en statutaire reserve. Deze reserves moeten een bepaalde grootte bereikt hebben (vastgelegd in de statuten), voordat zij uitgekeerd mogen worden als winst aan de aandeelhouders.
• Overige reserve.
• Onverdeelde winst. Na het maken van winst wordt deze niet uitgekeerd, maar blijft deze in de onderneming. De omvang van deze post laat dus de totale inhouding van winst in het verleden zien.

Langlopende schulden (vreemd vermogen op lange termijn)
Dit zijn bijna altijd leningen verstrekt door derden. Het geld blijft langer dan één jaar ter beschikking van de onderneming. De belangrijkste vormen van lang vreemd vermogen zijn de volgende:

• De hypothecaire lening. Dit is een lening met onroerend goed als onderpand, zoals gebouwen, grond, of zelfs schepen. Meestal duurt het zo’n 20 tot 30 jaar tot deze schuld is terugbetaald.
• De gewone (bank)lening. Als onderpand voor deze leningen kan praktisch alles ingezet worden (productiemiddelen zoals computers of auto’s) of kan een persoon als borgsteller optreden.
• Leningen met staatgarantie. Deze soort leningen zijn onderdeel van het Nederlandse overheidsbeleid dat werkgelegenheid door investeringen wil stimuleren. De staat stelt zich garant voor de betaling van de rente en de aflossingen.
• De obligatielening. Bedoeld voor zeer grote ondernemingen en hoge bedragen. De obligaties zijn de schuldbekentenissen die worden uitgegeven door de instantie die de lening vertrekt. Deze obligaties zijn verhandelbaar.
• Voorzieningen. Dit zijn voorzienbare uitgaven. De exacte hoogte en het tijdstip van uitgave zijn nog niet bekend.
• Achtergestelde leningen. Personen of instanties die deze lening(en) uitgeven krijgen hun geld bij een faillissement of opheffing pas terug, nadat alle andere financiële verplichtingen zijn afgehandeld.

Kortlopende schulden en overlopende posten (vreemd vermogen op korte termijn)
In principe is kort vreemd vermogen niet langer dan één jaar aanwezig binnen een onderneming.

• Crediteuren / Leverancierskrediet. Een onderneming ontvangt goederen van derden, maar betaalt daarvoor niet direct.
• Kortlopende kredieten. Alle (bank)leningen die binnen een jaar moeten worden terugbetaald.
• Afnemerskrediet. Er is reeds betaald door de afnemers, maar de betaalde producten of diensten moeten nog verstrekt worden.